Ông bà bước vào mạng xã hội muộn hơn con cháu vài chục năm, nhưng học theo cách rất riêng: chậm mà chắc, viết bình luận như viết thư, chụp ảnh thứ mình thật sự muốn khoe chứ không theo trào lưu. Nhiều khi chính con cháu mới là người bấm nhầm, còn ông bà thì tỉnh táo trước những tin nhắn đáng ngờ hơn ai hết.
Những mẩu chuyện dưới đây tự viết, nhân vật là tên giả định, và không có mẩu nào cười vào tuổi tác. Cái buồn cười nằm ở những lần cả nhà, già trẻ như nhau, cùng loay hoay với một chiếc điện thoại. Cuối bài là vài cách dạy ông bà dùng mạng cho vui và an toàn.
Học một hôm, dạy lại cháu hôm sau
Bà biết ghim tin nhắn
Bin cài ứng dụng nhắn tin cho bà, dạy ba thao tác: gọi video, xem ảnh, gửi ảnh. Bà hỏi đúng ba câu, ghi vào cuốn sổ nhỏ, rồi bảo Bin về đi. Tuần sau, Bin về thăm, than phiền rằng nhóm lớp nhiều tin quá, không tìm được lịch thi. Bà cầm điện thoại của Bin, bấm vài cái, kéo tin nhắn lịch thi lên đầu nhóm. "Ghim lại thì lúc nào cũng thấy," bà nói. Bin chưa từng biết có tính năng đó. Bà giải thích là tuần trước bà tự mò, vì muốn ghim tin nhắn có ảnh đứa chắt mới sinh lên đầu cho dễ xem. Cuối buổi, bà dạy Bin thêm cách tắt thông báo nhóm. Bin về nhà, mở sổ ghi chú, ghi lại hai thao tác bà dạy.
Một ngón tay không sai chính tả
Ông gõ chữ bằng đúng một ngón trỏ, chậm rãi, mỗi tin nhắn mất hai ba phút. Cháu gái thì gõ hai ngón cái nhanh như mưa rơi. Một hôm, cả hai cùng gửi lời chúc mừng sinh nhật cô Út vào nhóm gia đình. Tin của cháu đến trước: "Chúc cô sinh nhạt vui vẻ, luôn mạnh khẻo và hạng phúc." Ba lỗi trong một câu. Ba phút sau, tin của ông đến: "Chúc con gái sinh nhật vui vẻ, mạnh khoẻ và hạnh phúc. Bố." Không một lỗi, có cả dấu chấm. Cô Út trả lời ông trước, rồi trả lời cháu: "Cô cảm ơn, sinh nhạt của cô cũng vui." Ông nhắn riêng cho cháu: "Gõ chậm thôi con, chữ không chạy mất đâu."
Ảnh trần nhà, ảnh con gà và chuyện ảnh đại diện
Bốn mươi tấm ảnh trần nhà
Lần đầu ông dùng điện thoại có máy ảnh, thư viện ảnh của ông có bốn mươi tấm trần nhà, chụp ở đủ góc, đủ giờ trong ngày. Con cháu tưởng ông bấm nhầm khi cầm máy, định dạy ông cách xoá. Ông không cho. Hôm sau, ông chọn một tấm, đăng lên trang cá nhân kèm dòng: "Nhà mới sơn lại trần, màu kem." Cả họ thả tim, rồi mới hiểu: thợ vừa sơn lại trần nhà, ông muốn khoe, và bốn mươi tấm là để chọn tấm đẹp nhất. Chú thợ sơn cũng có tài khoản, vào bình luận cảm ơn ông. Tấm ảnh trần nhà của ông nhận nhiều lời khen hơn mọi ảnh du lịch của các cháu năm đó.
Ảnh đại diện con gà trống
Ông lập tài khoản và chọn ảnh đại diện là con gà trống lông đỏ ông nuôi ngoài vườn. Khi ông gửi lời mời kết bạn, ba đứa cháu đều từ chối, vì tưởng là tài khoản lạ, có khi còn là tài khoản lừa đảo. Ông gọi điện hỏi: "Sao các cháu không kết bạn với ông?" Một đứa thật thà: "Cháu thấy con gà, tưởng người lạ ạ." Ông cười: "Con gà này nhà ông nuôi, trông nó oai hơn ông nên ông để nó." Ba đứa cháu xin lỗi, kết bạn ngay. Ông vẫn giữ con gà làm ảnh đại diện. Đến giờ, cả họ gọi tài khoản của ông là "ông Gà", và con gà thật trong vườn cũng nổi tiếng theo.
Bình luận có chữ ký và ba trăm trái tim
Bà chào cháu, bà ký tên
Bà bình luận dưới ảnh của cháu như viết một lá thư: "Bà chào cháu. Bà xem ảnh cháu đi chơi rồi, cảnh đẹp lắm. Cháu nhớ mặc ấm. Bà." Mỗi bình luận đều có lời chào ở đầu và chữ "Bà" ký ở cuối. Bạn bè của cháu đọc được, thấy dễ thương, bắt đầu trả lời bên dưới: "Dạ con chào bà ạ." Rồi họ chúc bà khoẻ, khoe với bà ảnh của họ. Sau ba tháng, bà có hai mươi "cháu nuôi" trên mạng, ai đăng ảnh cũng chờ bình luận có chữ ký của bà. Cháu ruột của bà ghen tị nhẹ: "Bà bình luận cho bạn con nhiều hơn con." Bà đáp, tất nhiên có ký tên: "Bà bình luận cho cả nhà mình. Bà."
Ba trăm thông báo trong một đêm
Ông vừa kết bạn với cháu trai, và việc đầu tiên ông làm là đọc toàn bộ trang cá nhân của cháu, từ bài mới nhất đến bài đầu tiên cách đây chín năm. Ông đọc rất kỹ, bài nào cũng thả một trái tim. Sáng hôm sau, cháu trai mở điện thoại và thấy hơn ba trăm thông báo, tất cả cùng một tên: ông đã bày tỏ cảm xúc về bài viết của bạn. Có cả bài năm cháu mười lăm tuổi viết về bài kiểm tra Toán, cả tấm ảnh cháu để tóc dài năm lớp mười. Cháu gọi điện cho ông. Ông bảo: "Ông đọc hết rồi, hồi đó con viết hay hơn bây giờ." Cháu trai không biết nên vui hay ngượng, đành xoá tấm ảnh tóc dài.
Bà đeo tai mèo suốt cuộc gọi
Cháu gọi video cho bà vào buổi tối, và ngay khi màn hình hiện lên, cháu thấy bà có hai cái tai mèo màu hồng trên đầu, thỉnh thoảng còn có râu hiện ra khi bà nói. Bộ lọc của ứng dụng đã được bật. Cháu không dám nói, sợ bà ngượng, cứ thế nói chuyện hai mươi phút, cố nhịn cười mỗi lần bà nghiêng đầu và hai cái tai ngoe nguẩy theo. Bà hỏi chuyện học, chuyện ăn uống, rất nghiêm túc. Cuối cuộc gọi, bà bảo: "Thôi bà tắt cái tai mèo đây, cháu nhịn cười đỏ cả mặt rồi." Hoá ra bà bật từ đầu, cố ý, vì hôm trước thấy đứa chắt chơi. Bà bảo: "Bà để cho cháu cười, học hành căng thẳng quá." Lần gọi sau, bà đeo tai thỏ.
Bà phát trực tiếp nồi canh
Nửa tiếng nồi canh chua
Bà định gọi video cho con gái để hỏi nêm canh chua bao nhiêu muối, nhưng bấm nhầm nút phát trực tiếp trên trang cá nhân. Điện thoại dựng cạnh bếp, quay thẳng vào nồi canh. Suốt ba mươi phút, năm mươi người xem bà thả cà chua, me, dứa, cá, rau thơm, nêm nếm, vừa làm vừa tự nói một mình: "Me phải dầm kỹ, không thì chua gắt." Người xem đặt câu hỏi liên tục, nhưng bà không biết có người xem. Đến khi con gái gọi điện báo, bà mới cúi xuống nhìn màn hình, chào mọi người một câu rất lịch sự rồi tắt. Đoạn phát trực tiếp được hai mươi người lưu lại, và bà bị đòi nấu thêm tập hai.
Ông làm quản trị nhóm dưỡng sinh
Ông lập một nhóm cho hội tập dưỡng sinh buổi sáng ở công viên, bốn mươi thành viên, và làm quản trị nhóm nghiêm túc hơn bất cứ ai. Ông đặt ra năm điều nội quy, ghim lên đầu nhóm. Điều một: báo vắng trước năm giờ sáng. Điều hai: không gửi ảnh chào buổi sáng sau bảy giờ, vì "giờ đó ai cũng tập xong rồi". Điều ba: không bán hàng. Điều bốn: tin dài quá mười dòng thì gọi điện. Điều năm: ai vi phạm thì sáng hôm sau đứng hàng đầu. Nhóm của ông là nhóm ngăn nắp nhất mà con cháu từng thấy. Cháu gái làm quản trị một trang hai nghìn người đã xin chép nguyên năm điều nội quy của ông về dùng.
Ai tỉnh hơn ai
Ông không mua vé thì trúng gì
Ông nhận được tin nhắn: "Chúc mừng quý khách đã trúng thưởng chiếc xe máy, vui lòng bấm vào đường dẫn và chuyển phí nhận thưởng." Ông đọc chậm hai lần, rồi trả lời: "Ông không mua vé thì trúng cái gì." Sau đó ông chặn số và chụp màn hình gửi vào nhóm gia đình, nhắc mọi người cẩn thận. Cả nhà khen ông. Riêng cháu trai ngồi im lặng, vì tháng trước chính cháu đã bấm vào một đường dẫn khuyến mãi giả, phải đổi mật khẩu cả buổi tối. Ông biết chuyện đó, nhưng chỉ nhắn riêng: "Cái gì cho không thì mình hỏi lại một câu đã con." Cháu lưu tin nhắn của ông lại để đọc mỗi khi thấy quà miễn phí.
Cháu chặn nhầm mẹ
Bà than có nhiều số lạ gọi đến quảng cáo, nhờ cháu gái chặn giúp. Cháu gái cầm máy, làm rất nhanh, chặn liền một loạt số trong danh sách cuộc gọi gần đây, rồi tự hào trả máy. Ba ngày sau, mẹ của cháu gái, tức con gái của bà, gọi cho bà mãi không được, nhắn cũng không thấy trả lời, lo quá phải chạy sang nhà. Bà ngồi xem kỹ, mở danh sách chặn, thấy số của con gái nằm giữa ba số quảng cáo. Bà tự gỡ chặn, rồi gọi cho cháu: "Cháu chặn nhanh quá, chặn luôn cả mẹ." Từ đó, mỗi lần cháu gái muốn làm hộ việc gì trên điện thoại, bà đều bảo: "Để bà làm, cháu đứng cạnh nhìn."
Chuyện thật đằng sau: dạy ông bà dùng mạng cho vui và an toàn
Ông bà học dùng điện thoại nhanh hơn nhiều người nghĩ, nếu được dạy đúng cách và được tự tay làm. Vài bước đã được nhiều gia đình thử và thấy hiệu quả:
- Dạy từng việc một, bắt đầu từ thứ ông bà muốn làm nhất, như gọi video cho cháu ở xa hay xem ảnh chắt. Có lý do muốn dùng thì nhớ lâu hơn.
- Để ông bà tự bấm, người dạy ngồi cạnh chỉ. Làm hộ thì nhanh nhưng lần sau ông bà vẫn không làm được, và dễ thành chuyện cháu chặn nhầm cả mẹ.
- Ghi các bước ra một cuốn sổ nhỏ hoặc tờ giấy bằng chữ to, kèm hình vẽ biểu tượng cần bấm.
- Tăng cỡ chữ, ghim nhóm gia đình lên đầu, bỏ bớt ứng dụng không dùng để màn hình gọn.
- Cài quyền riêng tư: chỉ bạn bè mới thấy bài đăng, không công khai số điện thoại và địa chỉ, tắt chia sẻ vị trí nếu không cần.
- Dạy ba dấu hiệu lừa đảo phổ biến: tin báo trúng thưởng kèm phí nhận thưởng, người quen nhắn mượn tiền gấp, cuộc gọi tự xưng cơ quan yêu cầu chuyển tiền. Gặp là gọi lại cho con cháu hoặc người đó bằng số đã lưu.
- Khen khi ông bà làm được, và để ông bà dạy lại mình những gì ông bà tự mò ra. Đó là phần vui nhất.
Ông bà không cần dùng mạng giống con cháu. Bình luận có chữ ký, ảnh trần nhà, nhóm dưỡng sinh năm điều nội quy — đó là cách dùng của riêng ông bà, và nhiều khi lại có duyên hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà nên bắt đầu dùng mạng xã hội từ ứng dụng nào?
Nên bắt đầu từ ứng dụng mà con cháu và người quen của ông bà đang dùng nhiều nhất, thường là một ứng dụng nhắn tin có gọi video. Ông bà cần lý do để mở máy mỗi ngày, và lý do đó thường là con cháu. Ứng dụng có nhiều tính năng phức tạp thì để sau.
Làm sao để ông bà không bị lừa qua tin nhắn và cuộc gọi?
Dạy ông bà một quy tắc đơn giản: ai nhắc đến tiền, mã số hay đường dẫn thì dừng lại và gọi cho con cháu trước khi làm gì. Cài chặn cuộc gọi rác nếu điện thoại có, và nhắc ông bà rằng ngân hàng, cơ quan nhà nước không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại.
Ông bà thả tim, bình luận nhiều bài cũ của cháu thì có sao không?
Không sao, đó là cách ông bà quan tâm. Nếu cháu ngại, có thể ẩn bớt bài cũ hoặc nói nhẹ với ông bà rằng bài cũ thì xem thôi cũng được. Đừng chặn hay hạn chế ông bà mà không nói, vì ông bà dễ buồn hơn mình nghĩ.
Có nên cho ông bà phát trực tiếp hay đăng bài công khai không?
Nếu ông bà thích chia sẻ, như nấu ăn hay trồng cây, thì rất vui. Chỉ cần dạy ông bà để chế độ chỉ bạn bè xem, không quay lộ địa chỉ nhà, giấy tờ, và biết cách kết thúc phát trực tiếp. Bình luận lạ hoặc khiếm nhã thì dạy ông bà xoá và chặn.
Những chuyện trong bài có nhằm chê người cao tuổi không?
Không. Các mẩu chuyện cười vào những lúc cả nhà cùng vụng với điện thoại, và trong nhiều chuyện ông bà là người tinh ý hơn: ông nhận ra tin trúng thưởng giả, bà tự gỡ chặn cho con gái, ông lập nhóm gọn gàng nhất nhà.
