Phần đánh giá dưới mỗi sản phẩm là nơi đông vui nhất của các trang mua sắm. Ở đó có người chấm năm sao khi chưa mở hộp, có người chấm một sao vì hôm nhận hàng trời mưa, có người viết cả một truyện ngắn về hoàn cảnh gia đình mà chỉ nhắc tới sản phẩm đúng một câu.
Mười một mẩu chuyện vui tự viết dưới đây kể về những người đọc và những người viết đánh giá. Không chế giễu ai, vì ai trong chúng ta cũng từng viết một nhận xét vội vàng; cái đáng cười là chuyện đọc mãi mà vẫn chưa biết có nên mua. Cuối bài, phần "chuyện thật đằng sau" gợi ý cách đọc đánh giá sao cho có ích và cách tự viết một nhận xét giúp được người sau.
Những lý do chấm sao khó đoán
Năm ngôi sao là thang đo đơn giản, nhưng lý do để chọn số sao thì phong phú vô cùng, và nhiều khi chẳng liên quan gì tới món hàng.
Năm sao trước khi mở hộp
Tèo đọc đánh giá cho chiếc máy sấy tóc. Đánh giá năm sao đầu tiên: "Chưa dùng nhưng tin shop". Thứ hai: "Hàng chưa mở, đóng gói đẹp, năm sao". Thứ ba: "Giao nhanh, người giao hàng dễ thương, mai dùng thử". Tèo kéo xuống tới đánh giá thứ hai mươi vẫn chưa thấy ai bật máy sấy lên. Tèo bắt đầu nghi ngờ chiếc máy này chỉ để trưng bày. Mãi tới đánh giá thứ hai mươi mốt mới có người viết: "Dùng một tháng, sấy nhanh, hơi ồn". Tèo đọc đi đọc lại câu đó như đọc thư từ phương xa, rồi bấm mua.
Một sao vì trời mưa
Na lướt thấy một đánh giá một sao cho chiếc ô gấp. Na tò mò mở ra đọc, sợ ô bị lỗi. Nội dung: "Ô tốt, nhưng hôm nhận hàng trời mưa to, người giao hàng ướt hết, thương anh ấy quá nên cho một sao". Na đọc xong không biết nên buồn hay vui. Ô tốt, người giao hàng đáng thương, người viết tốt bụng, và chiếc ô bị trừ bốn sao vì thời tiết. Na mua chiếc ô, dùng thấy rất ổn. Na vào viết đánh giá năm sao, kèm một dòng: "Bù cho bạn phía trên, hôm nay trời nắng".
Nhận xét dài như truyện ngắn
Có những người viết đánh giá như viết hồi ký. Đọc xong ta biết rất nhiều về cuộc đời họ, và biết rất ít về sản phẩm.
Cả một mùa hè trong một đánh giá
Su đọc đánh giá chiếc quạt đứng. Một bạn viết rất dài: mùa hè năm nay nóng, phòng trọ hướng tây, quạt cũ hỏng từ tháng Năm, bạn cùng phòng chuyển đi, mẹ gọi điện hỏi thăm, bạn quyết định tự thưởng cho mình sau kỳ thi, đắn đo ba ngày, đặt hàng lúc mười giờ tối, hàng về đúng hôm sinh nhật. Su đọc đến đó hơi xúc động. Câu cuối cùng: "Quạt cũng được". Su đọc lại từ đầu xem có bỏ sót thông tin nào về chiếc quạt không. Không có. Su vẫn thả tim cho bài viết, vì chuyện đời của bạn ấy hay thật.
Ảnh đánh giá không thấy sản phẩm
Bin xem ảnh đánh giá của một chiếc gối. Ảnh thứ nhất là con mèo đang ngủ. Ảnh thứ hai là con mèo đang ngáp. Ảnh thứ ba là con mèo nhìn thẳng vào ống kính. Chiếc gối chỉ lộ một góc nhỏ dưới bụng mèo. Bin tiếp tục kéo, thấy một ảnh khác chụp chân bàn, một ảnh chụp bầu trời qua cửa sổ, và một ảnh chụp bát phở. Không rõ những ảnh này có liên quan gì tới gối. Bin vẫn mua, vì nghĩ một chiếc gối được mèo chọn ngủ trên đó chắc phải êm. Gối về, êm thật. Mèo nhà Bin cũng chọn nó ngay đêm đầu tiên.
Hỏi đáp dưới sản phẩm
Mục hỏi đáp là nơi người mua hỏi người bán hoặc hỏi nhau. Câu hỏi thì nhiều, câu trả lời thì ngắn, và đôi khi hai bên nói hai câu chuyện khác nhau.
Nồi cơm nấu được cơm không
Dưới chiếc nồi cơm điện có một câu hỏi: "Nồi này nấu cơm được không ạ?". Người bán trả lời rất lịch sự: "Dạ được ạ". Ba ngày sau có câu hỏi thứ hai: "Nồi này nấu được cháo không?". Người bán trả lời: "Dạ được ạ, có chế độ nấu cháo". Câu thứ ba: "Nấu được canh không?". Người bán: "Dạ nấu được nhưng khuyên dùng nồi riêng ạ". Câu thứ tư hỏi: "Có nấu được lẩu không?". Người bán im lặng hai ngày rồi trả lời: "Dạ nồi này chuyên nấu cơm ạ". Đọc tới đó, Mít thấy cảm thông với người bán hơn bao giờ hết.
Dùng được cho máy của em không
Dưới một chiếc ốp lưng, có người hỏi: "Cái này dùng cho máy của em được không ạ?". Người bán hỏi lại: "Dạ máy của anh chị là đời nào ạ?". Không ai trả lời nữa. Một tuần sau, người khác hỏi y hệt: "Dùng cho máy em được không shop?". Người bán, kiên nhẫn: "Dạ máy em là máy gì ạ?". Lại im lặng. Tèo đọc chuỗi hỏi đáp ấy và hình dung ra hàng chục người đang cầm điện thoại, ai cũng tin rằng người bán biết máy của mình. Tèo hỏi, lần này ghi rõ đời máy, và được trả lời trong một phút.
Người đọc đánh giá chuyên nghiệp
Có người mua một món đồ trong năm phút, có người phải đọc hết hàng nghìn nhận xét mới yên tâm. Nhóm thứ hai thường có những câu chuyện riêng.
Ba tiếng và hai nghìn nhận xét
Anh Duy định mua một chiếc bàn chải điện. Anh đọc đánh giá năm sao, rồi một sao, rồi ba sao, rồi lọc theo đánh giá có ảnh, rồi lọc theo đánh giá mới nhất. Ba tiếng trôi qua. Anh đã biết người ở tỉnh nào hay mua, màu nào bị phai nhanh, bao lâu thì phải thay đầu chải, thậm chí biết một người bán từng gửi nhầm màu xanh thành màu hồng. Anh đã sẵn sàng bấm mua. Màn hình báo hết hàng. Anh Duy ngồi im một lúc, rồi mở trang của một chiếc bàn chải khác, bắt đầu lại từ đánh giá năm sao đầu tiên.
Theo dõi như phim dài tập
Su phát hiện một người viết đánh giá rất có tâm cho chiếc máy lọc không khí. Tháng đầu, chị viết về tiếng ồn. Tháng thứ ba, chị cập nhật về màng lọc. Tháng thứ sáu, chị kể máy vẫn chạy tốt dù nhà mới có thêm con mèo. Su đọc từng bản cập nhật như đọc một bộ truyện dài kỳ, chờ đến tháng thứ mười hai để biết kết thúc. Tháng thứ mười hai, chị viết: "Máy vẫn ổn, mèo thì đã lớn". Su mua máy, và để cảm ơn, cũng hứa với lòng sẽ viết cập nhật đủ một năm. Su viết được hai bản rồi quên.
Người bán trả lời đánh giá
Phần phản hồi của người bán là nơi thể hiện sự chu đáo. Có cửa hàng trả lời từng người như viết thư tay, có cửa hàng dùng một câu mẫu cho mọi trường hợp.
Câu trả lời mẫu
Bin viết đánh giá bốn sao cho đôi tai nghe: "Âm thanh tốt, dây hơi ngắn". Người bán trả lời: "Cảm ơn quý khách đã tin tưởng và ủng hộ shop, chúc quý khách một ngày tốt lành!". Bin thấy câu trả lời rất lễ phép nhưng không nhắc tới dây. Bin xem các đánh giá khác: đánh giá một sao vì giao thiếu hàng cũng nhận đúng câu "Cảm ơn quý khách đã tin tưởng và ủng hộ shop". Bin hình dung đâu đó có một chiếc máy trả lời rất chăm chỉ, cảm ơn tất cả mọi người, kể cả những người đang không vui.
Ba sao vì mua nhầm màu
Na mua nhầm chiếc cốc màu cam thay vì màu kem, tự nhận lỗi và cho ba sao: "Cốc đẹp, giữ nhiệt tốt, mình chọn nhầm màu nên trừ hai sao cho mình". Người bán trả lời rất dễ thương: "Dạ shop xin nhận ba sao ạ, hai sao còn lại chị cứ giữ, khi nào dùng quen màu cam thì trả shop sau nhé". Hai tháng sau, Na quay lại sửa đánh giá thành năm sao, kèm dòng: "Đã quen màu cam, xin trả hai sao". Người bán thả một trái tim, và Na mua thêm chiếc màu kem.
Phản hồi có tâm
Một khách hàng phàn nàn chiếc quạt cầm tay kêu lạch cạch. Người bán không trả lời bằng câu mẫu, mà hỏi kỹ quạt kêu khi nào, gửi video hướng dẫn kiểm tra lại nắp pin, rồi đề nghị đổi mới nếu vẫn kêu. Khách làm theo, hoá ra nắp pin lắp lệch. Quạt hết kêu. Khách sửa đánh giá thành năm sao và viết thêm: "Quạt không lỗi, người dùng lỗi, shop thì rất có tâm". Đánh giá ấy được hàng trăm người bấm hữu ích, có lẽ vì ai cũng thích đọc một câu chuyện kết thúc có hậu.
Chuyện thật đằng sau: đọc đánh giá cho có ích
Đọc nhóm ba và bốn sao trước. Nhóm năm sao hay chỉ khen giao nhanh, nhóm một sao hay dồn bực bội về chuyện vận chuyển. Ba và bốn sao thường là người đã dùng thật, khen chỗ được, chê chỗ chưa được, cho thông tin cân bằng nhất.
Lọc đúng phân loại mình định mua. Một sản phẩm có nhiều màu, nhiều cỡ, nhiều phiên bản. Đánh giá của bản khác có thể không đúng với bản bạn chọn. Nhiều trang cho lọc theo phân loại hoặc theo đánh giá có ảnh, có video.
Để ý ngày viết. Sản phẩm có thể đổi nhà cung cấp, đổi chất liệu theo thời gian. Đánh giá trong vài tháng gần nhất phản ánh hàng hiện tại tốt hơn đánh giá từ hai năm trước.
Cảnh giác với đánh giá na ná nhau. Nhiều nhận xét ngắn, câu chữ gần giống nhau, đăng dồn trong vài ngày, không có ảnh thật là dấu hiệu nên đọc kỹ hơn. Đánh giá có ảnh chụp tại nhà, có chi tiết sử dụng cụ thể thường đáng tin hơn.
Tự viết một đánh giá giúp được người sau. Nêu bạn dùng bao lâu, dùng vào việc gì, điểm được và chưa được, kèm một ảnh chụp ánh sáng tự nhiên. Chuyện giao hàng chậm hay nhanh nên tách riêng, đừng để nó quyết định số sao của sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tin đánh giá năm sao không?
Có thể tham khảo, nhưng nên đọc nội dung chứ không chỉ nhìn số sao. Nhiều đánh giá năm sao được viết ngay khi nhận hàng, chưa qua sử dụng. Đánh giá có ảnh thật, có thời gian dùng cụ thể và nêu cả điểm chưa tốt thường đáng tin hơn.
Làm sao nhận biết đánh giá không thật?
Một số dấu hiệu là nhiều nhận xét ngắn giống nhau về câu chữ, đăng dồn trong thời gian ngắn, ảnh giống ảnh quảng cáo, hoặc tài khoản chỉ đánh giá toàn năm sao cho nhiều sản phẩm không liên quan. Không có dấu hiệu nào chắc chắn tuyệt đối, nên đọc nhiều nguồn.
Đánh giá một sao vì giao hàng chậm có công bằng không?
Giao hàng chậm là trải nghiệm thật, nhưng thường không phản ánh chất lượng sản phẩm. Nếu nền tảng cho chấm riêng sản phẩm và vận chuyển thì nên tách ra. Nếu chỉ có một ô, bạn có thể ghi rõ lý do để người đọc sau tự cân nhắc.
Có nên sửa đánh giá sau khi người bán xử lý tốt không?
Nên, nếu tình huống thật sự được giải quyết. Cập nhật đánh giá giúp người mua sau thấy cả quá trình, từ lỗi ban đầu tới cách người bán xử lý. Đó là thông tin hữu ích, đôi khi còn quan trọng hơn bản thân sản phẩm.
Viết đánh giá thế nào để người khác thấy hữu ích?
Nêu ngắn gọn bạn dùng sản phẩm bao lâu, vào việc gì, điều gì đúng như mô tả, điều gì khác, kèm ảnh chụp ánh sáng tự nhiên. Nếu là quần áo thì ghi chiều cao, cân nặng và size đã chọn. Tránh chỉ viết một chữ như tốt hoặc tệ.
Vì sao người bán hay trả lời bằng câu mẫu?
Nhiều cửa hàng nhận rất nhiều đánh giá mỗi ngày nên dùng câu trả lời soạn sẵn cho kịp. Điều đó không hẳn là thờ ơ, nhưng với đánh giá có phàn nàn cụ thể, phản hồi riêng thường tạo thiện cảm hơn. Bạn có thể nhắn trực tiếp nếu cần giải quyết.
