Đi du lịch ba ngày, nhưng việc mua quà có khi kéo dài cả ba tuần: tuần trước chuyến đi để nhận danh sách “nhớ mua cho chị”, ba ngày đi để chạy khắp chợ, và tuần sau chuyến đi để phân phát từng túi bánh cho đúng người. Quà du lịch là thứ làm vali nặng nhất, cũng là thứ làm người ở nhà vui nhất.
Những mẩu chuyện dưới đây kể về hành trình mua quà của những người đi xa: từ danh sách dài tới mức phải chia cột, tới hộp mứt không bao giờ về được tới nhà. Cuối bài có vài mẹo để mua quà gọn mà người nhận vẫn thấy được nghĩ tới.
Danh sách ba mươi tư người
Chia cột như bảng chấm công
Chị Hoa đi công tác kết hợp du lịch. Trước ngày đi, chị lập danh sách quà: cả phòng làm việc mười hai người, nhà nội, nhà ngoại, hai bác hàng xóm, cô giáo của con, nhóm bạn đại học, chị bán rau đầu ngõ hay để dành rau ngon. Tổng cộng ba mươi tư người. Danh sách dài tới mức chị phải chia cột: người nhận, món gì, đã mua chưa, đã tặng chưa. Tới chiều ngày thứ hai, chị phát hiện lịch trình đi chơi chiếm một phần ba thời gian, còn lại là lịch trình đi chợ. Chị tự an ủi: “Đi chợ cũng là tham quan mà”.
“Có gì mua nấy, đừng bận tâm”
Trước khi đi, ai cũng dặn Bin: “Có gì mua nấy, đừng bận tâm nhé”. Bin tin thật, mua mỗi người một túi bánh giống nhau. Về tới cơ quan, chị kế toán mở túi ra nói: “Ơ, chị tưởng em mua cái khăn lụa, ở đó nổi tiếng khăn lụa mà”. Anh trưởng phòng hỏi: “Không có cà phê à em?”. Bé con nhà hàng xóm hỏi: “Sao không có đồ chơi hả chú?”. Bin rút ra bài học quý giá nhất của nghề mua quà: câu “có gì mua nấy” thật ra là một bài trắc nghiệm, mà đáp án thì không ai nói trước.
Mua quà là cách nói “mình nhớ tới bạn” khi đang ở xa. Chỉ có điều, nhớ tới ba mươi tư người cùng lúc thì vali cũng phải nhớ theo.
Đặc sản và cái chợ đầu ngõ
Đặc sản xa xôi, gần ngay nhà
Tèo khuân về hai ký đặc sản vùng biển: mực khô, cá khô, tôm khô, gói kỹ ba lớp. Về đến nhà, mẹ Tèo mở ra, khen thơm, rồi buột miệng: “Chợ đầu ngõ nhà mình cũng có bán loại này đấy con”. Tèo không tin, sáng hôm sau ra chợ: đúng thật, một sạp hàng khô bày đủ mực, cá, tôm, thậm chí cô bán hàng còn quê đúng vùng biển Tèo vừa đi. Cô kể hàng của cô nhập thẳng từ nhà người quen ở đó. Tèo nói chuyện với cô cả buổi về những bãi biển hai người đều biết, rồi mua thêm một gói về làm… quà cho chính mình.
Món quà phải thử trước
Anh Khoa có nguyên tắc: quà mua cho ai thì phải nếm thử trước, cho chắc ngon. Hộp mứt gừng, thử một miếng — ngon. Túi bánh dẻo, thử một cái — ngon. Gói kẹo lạc, thử một thanh — ngon lắm, thử thêm thanh nữa. Tới ngày về, anh Khoa đã “thử” hết một phần ba số quà, phải ghé chợ mua bù. Mua bù xong lại phải thử tiếp xem mẻ mới có ngon bằng mẻ cũ không. Vợ anh nhận quà, nhìn hộp mứt đã vơi một góc, cười: “Anh thử kỹ quá nhỉ”. Anh Khoa gật đầu nghiêm túc: “Kiểm tra chất lượng đầu ra em ạ”.
Món quà không bao giờ về tới nhà
Hộp bánh ăn dần trên đường
Na mua một hộp bánh pía thật to ngay ngày đầu tiên, định mang về biếu ông bà. Tối đầu, cả nhóm đói, Na mở hộp “lấy hai cái thôi”. Sáng hôm sau, đi đường dài, “lấy thêm hai cái nữa”. Chiều hôm sau, chờ xe, “còn có mấy cái, ăn nốt kẻo hỏng”. Tới ngày về, chiếc hộp còn lại đúng… cái hộp, thơm mùi bánh. Na đứng ở cửa hàng gần bến xe mua một hộp mới, lần này dán băng dính bốn vòng và nhét xuống đáy vali. Ông bà nhận quà, khen bánh ngon. Không ai biết đó là hộp thứ hai.
Quà tìm thấy ba tháng sau
Bin mua mười chiếc vòng tay đan cho các bạn trong nhóm, cất trong một túi vải nhỏ để không bị rối. Về nhà, Bin bận đi làm, quên mất. Ba tháng sau, lúc dọn tủ, Bin tìm thấy túi vải, mười chiếc vòng vẫn còn nguyên, đẹp như mới. Bin mang tới buổi gặp nhóm, đưa từng người: “Quà chuyến đi biển nhé”. Một bạn hỏi: “Chuyến đi biển nào cơ?”. Bin phải kể lại cả chuyến đi từ đầu. Cuối buổi, cả nhóm đeo vòng, chụp ảnh, và quyết định lên kế hoạch cho chuyến đi biển tiếp theo — lần này đi cùng nhau.
Móc khoá, nam châm và cuộc chiến màu sắc
Mười hai chiếc móc khoá, mười một màu
Tũn mua móc khoá cho cả phòng làm việc, mỗi chiếc một màu cho “đa dạng”. Có điều cửa hàng chỉ còn mười một màu, nên có hai chiếc màu xanh lá. Về văn phòng, Tũn đặt túi móc khoá lên bàn: “Mọi người chọn đi”. Hai phút sau, cả phòng chọn xong, chỉ còn đúng hai chiếc xanh lá cho hai người đến muộn. Hai người ấy nhìn nhau, quyết định lập “hội xanh lá”, đeo móc khoá giống nhau, đi ăn trưa cùng nhau. Tới cuối năm, hội xanh lá đã có năm thành viên, dù chẳng ai còn nhớ chiếc móc khoá kia mua ở đâu.
Tủ lạnh của bà
Bà Na có một chiếc tủ lạnh mà cửa tủ là bản đồ du lịch của cả nhà: mỗi lần con cháu đi đâu về lại mang một chiếc nam châm gắn tủ lạnh. Hình con thuyền, hình ngọn núi, hình chiếc nón, hình con cá. Tới nay cửa tủ đã kín, nam châm mới phải gắn sang hai bên hông. Mỗi lần có khách tới, bà lại đứng trước tủ lạnh kể từng chiếc: chiếc này của thằng út đi biển, chiếc này của con Na đi núi. Na hỏi bà có muốn món quà nào khác không. Bà bảo: “Bà thích cái này, nhìn vào là biết các con đã đi đâu”.
Có những món quà rất nhỏ nhưng sống lâu: một chiếc móc khoá thành cớ để kết thân, một chiếc nam châm thành câu chuyện bà kể cho khách.
Xách quà về nhà
Một vali đi, ba túi về
Đi thì gọn: một vali. Về thì Tèo có một vali, một túi đặc sản, một túi trái cây, một hộp bánh buộc dây, một túi vải đựng đồ lưu niệm và một nải chuối cô chủ nhà cho. Đứng ở bến xe, Tèo trông như người vừa đi chợ Tết, hai tay không còn chỗ trống, cổ đeo thêm một túi. Anh phụ xe nhìn thấy, cười rồi giúp xếp hết vào khoang hành lý, còn dặn: “Túi chuối để trên này em ạ, để dưới kia dập hết”. Về tới nhà, nải chuối vẫn nguyên vẹn, là món quà duy nhất không phải mua — và được cả nhà khen nhất.
Chai tương ớt và chiếc áo trắng
Chị Hoa mua mấy chai tương ớt làm quà, gói kỹ lắm. Nhưng không đủ kỹ. Trên đường về, một chai bị nứt nắp, tương ớt thấm qua túi ni lông, thấm sang chiếc áo trắng chị thích nhất. Về nhà mở vali ra, cả nhà tưởng chị vừa vật lộn với một quả ớt khổng lồ. Chị Hoa tiếc chiếc áo, nhưng rồi lại phì cười, chụp ảnh gửi vào nhóm bạn: “Áo này giờ là áo hoạ tiết, độc bản”. Chuyến sau chị mang theo một hộp nhựa có nắp vặn riêng cho những món quà dạng lỏng.
Chọn một món trong ba trăm món
Ba trăm chiếc nón giống nhau
Na muốn mua một chiếc nón lá làm quà cho mẹ. Sạp hàng có khoảng ba trăm chiếc, chiếc nào cũng trắng, cũng thơm mùi lá mới. Na cầm chiếc thứ nhất, ngắm, đặt xuống. Cầm chiếc thứ hai, so với chiếc thứ nhất. Hai mươi phút sau, Na đã cầm thử khoảng ba mươi chiếc và vẫn chưa biết chọn chiếc nào. Cô bán hàng kiên nhẫn ngồi xem, rồi đứng dậy rút ra một chiếc: “Chiếc này cô chằm hôm qua, vành đều nhất”. Na mua ngay. Về nhà mẹ đội thử, khen vừa đầu. Na không dám nói mình đã cầm thử thêm hai mươi chín chiếc anh em của nó.
Mua cho cả xóm, quên mỗi mình
Chị Hoa về tới nhà, mở vali ra chia quà: túi này cho mẹ, hộp này cho cơ quan, gói này cho bác hàng xóm, cái khăn này cho em gái. Chia xong, vali trống trơn. Con gái chị hỏi: “Thế mẹ mua gì cho mẹ?”. Chị Hoa ngẩn người, lục lại cả vali lẫn túi xách: không có gì. Ba ngày chạy khắp chợ, chị quên đúng một người. Tối hôm ấy, con gái lấy giấy màu gấp tặng mẹ một chiếc thuyền nhỏ, bảo đó là “quà du lịch của mẹ”. Chiếc thuyền giấy nằm trên bàn làm việc của chị tới tận bây giờ.
Khi danh sách quà dài, dành sẵn một dòng đầu tiên cho chính mình. Không cần đắt, chỉ cần là thứ mai này nhìn vào thì nhớ chuyến đi.
Chuyện thật đằng sau: mua quà gọn mà vẫn có lòng
Mua quà là niềm vui, chỉ cần tính trước một chút để vali đỡ khổ và tiền đỡ hao. Vài mẹo dùng được ngay:
- Chia danh sách thành ba nhóm: người thân nhất (quà riêng, nghĩ kỹ), đồng nghiệp – bạn bè (một món chung để chia), hàng xóm – người quen (quà nhỏ, giống nhau). Ba nhóm ba mức, đỡ áp lực phải mua cho ai cũng thật đặc biệt.
- Ưu tiên đồ nhẹ, khô, đóng gói kín, hạn dùng còn dài. Đồ tươi, đồ nhiều nước dễ hỏng và dễ đổ.
- Đồ lỏng, đồ dễ vỡ cho vào hộp cứng hoặc bọc nhiều lớp, để giữa quần áo mềm, xa đồ màu trắng.
- Mua ở ngày cuối nếu được, để quà không bị “thử” dần trên đường, và đỡ phải xách đi xách lại.
- Đọc nhãn và hạn dùng, hỏi người bán cách bảo quản. Mua từ chính người làm ra sản phẩm thường được kể thêm câu chuyện để tặng kèm.
- Không mua sản phẩm làm từ động vật hoang dã, san hô, gỗ quý không rõ nguồn gốc — vừa hại thiên nhiên vừa có thể vi phạm quy định.
- Đi máy bay thì đọc quy định hành lý của hãng về chất lỏng, đồ có mùi, trái cây trước khi mua nhiều.
- Quà nhỏ nhưng kèm một câu chuyện — “cái này cô bán hàng tự làm”, “chỗ này nhìn ra biển” — thường được nhớ lâu hơn quà to mà không có gì để kể.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch nên mua quà gì cho đồng nghiệp?
Thường người ta chọn một món ăn khô đặc trưng của vùng, đóng hộp hoặc gói kín, đủ chia cho cả phòng. Một hộp chung để trên bàn làm việc vừa gọn, vừa tạo cớ để mọi người hỏi chuyện chuyến đi. Không cần mua riêng cho từng người.
Có bắt buộc phải mua quà khi đi du lịch không?
Không. Quà là tấm lòng, không phải nghĩa vụ. Nhiều người chỉ mua cho người thân trong nhà và một món chung cho nơi làm việc. Kể lại chuyến đi với vài tấm ảnh đẹp đôi khi cũng là món quà được chờ đợi.
Làm sao để mang đặc sản đi xa không bị hỏng?
Chọn đồ đã sấy khô hoặc đóng gói kín, hỏi người bán cách bảo quản và hạn dùng. Để đồ ăn trong túi riêng, nơi thoáng, tránh nắng. Với đồ cần giữ lạnh, cân nhắc gửi bằng dịch vụ vận chuyển phù hợp thay vì xách theo nhiều ngày.
Vì sao đặc sản ở điểm du lịch đôi khi cũng có bán ở quê mình?
Nhiều sản phẩm được phân phối đi khắp nơi, và người bán ở mọi vùng đều nhập hàng từ các vùng nổi tiếng. Điều đó không làm món quà mất giá trị; mua tại chỗ vẫn có câu chuyện, có trải nghiệm chọn lựa và gặp người làm ra nó.
Có nên mua đồ thủ công mỹ nghệ ở điểm du lịch không?
Đồ thủ công thường là quà có ý nghĩa vì gắn với tay nghề của người địa phương. Nên hỏi về chất liệu, nơi làm và cách bảo quản. Tránh những sản phẩm làm từ động vật hoang dã, san hô hoặc vật liệu không rõ nguồn gốc.
Mua quà cho trẻ con thế nào cho vừa ý?
Trẻ thường thích đồ có thể chơi hoặc dùng ngay: một món đồ chơi gỗ nhỏ, một chiếc mũ, một cuốn sổ có hình con vật vùng đó. Hỏi bố mẹ của bé trước về độ tuổi và đồ an toàn, tránh đồ có chi tiết nhỏ với trẻ còn bé.