Xe giường nằm và tàu đêm là cách đi xa mà nhiều người chọn: lên xe buổi tối, ngủ một giấc, sáng ra đã ở nơi khác. Nghe thì nhẹ nhàng, nhưng ai từng đi đều biết “ngủ một giấc” ấy gồm nhiều giấc ngắn, mỗi giấc bị cắt ngang bởi một ổ gà, một tiếng ngáy hay một câu “tới đâu rồi nhỉ”.
Những mẩu chuyện dưới đây kể về những đêm như thế, từ việc chọn giường tầng trên hay tầng dưới tới bát mì lúc hai giờ sáng. Người lái xe, phụ xe, nhân viên trên tàu trong chuyện đều là người tốt; cái buồn cười là ở chúng ta. Cuối bài có vài mẹo để đi đêm đỡ mệt.
Tầng trên hay tầng dưới
Bài toán của người cao một mét tám
Khoa cao một mét tám, lên xe giường nằm lần nào cũng phải giải một bài toán. Nằm thẳng thì chân chạm vách. Co chân thì đầu gối chạm trần. Nằm nghiêng thì vai mắc vào thành giường. Đêm ấy Khoa thử đủ mười tư thế, cuối cùng chọn tư thế “con tôm”: co người, chân gác chéo, đầu tựa vào ba lô. Sáng ra tới nơi, Khoa bước xuống xe, duỗi người, nghe xương kêu răng rắc như bỏng ngô. Anh phụ xe nhìn thấy, cười bảo: “Lần sau em đặt giường cuối xe, chỗ đó dài hơn đấy”. Khoa ghi nhớ — và nhận ra đó là mẹo hay nhất mình học được trong năm.
Leo lên tầng trên lúc nửa đêm
Na đặt giường tầng trên vì nghĩ sẽ riêng tư hơn. Lên xe thì dễ, cởi giày cho vào túi, bám thang leo lên. Nửa đêm muốn xuống đi vệ sinh ở trạm dừng thì khó: xe tối om, thang hẹp, chân không biết đặt đâu. Na thò một chân xuống, dò dẫm, chạm vào… vai của chị nằm giường tầng dưới. Chị giật mình. Na xin lỗi rối rít. Chị cười, bật đèn điện thoại soi đường cho Na xuống. Lúc lên lại, chị vẫn soi đèn giúp. Sáng ra hai người làm quen, hoá ra cùng đi về một thị trấn, còn hẹn nhau uống cà phê.
Mỗi tầng có cái lợi riêng: tầng dưới lên xuống dễ, tầng trên đỡ người qua lại. Người cao thì hỏi nhà xe chỗ nào giường dài hơn trước khi đặt.
Đôi giày, chiếc túi ni lông và lối đi chật
Ba mươi đôi giày trong ba mươi túi
Lên xe giường nằm phải cởi giày, cho vào túi ni lông phụ xe phát. Ba mươi hành khách, ba mươi đôi giày, ba mươi chiếc túi giống hệt nhau. Sáng ra, xe dừng ở bến lúc năm giờ, ai cũng vội. Tèo cầm túi giày của mình, xỏ vào thấy chật. Nhìn xuống: đôi giày giống hệt, nhưng nhỏ hơn hai cỡ. Đôi giày của Tèo đang nằm trong tay một cô bé ở giường bên, cô bé cũng đang nhìn xuống chân mình đầy thắc mắc vì giày rộng thùng thình. Hai người đổi lại, cười. Chuyến sau, Tèo mang theo một chiếc túi vải màu cam của riêng mình.
Lối đi và những bàn chân
Lối đi trên xe giường nằm hẹp vừa đủ một người. Ban đêm, lối đi ấy biến thành một con đường đầy chướng ngại vật: bàn chân thò ra từ giường tầng dưới, túi xách để dưới sàn, một chiếc chăn rơi xuống. Bin đi xuống cuối xe lúc nửa đêm, bước từng bước như đi trên dây, tránh được ba bàn chân, vấp phải chiếc chăn thứ tư. Cả xe không ai tỉnh, trừ một em bé mở mắt nhìn Bin, rồi nhắm mắt ngủ tiếp. Bin về giường, thở phào, cảm giác như vừa hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt.
Dàn nhạc ban đêm
Bản hoà tấu ngáy
Mười một giờ đêm, đèn trong xe tắt, ai nấy chuẩn bị ngủ. Mười một giờ mười lăm, bác ở giường số năm bắt đầu ngáy, nhịp đều như máy bơm. Mười một giờ hai mươi, anh ở giường số chín hoà theo, nhịp nhanh hơn một chút. Mười một giờ rưỡi, một giọng ngáy thứ ba ở cuối xe tham gia, trầm và dài. Chị Hoa nằm giữa xe, nghe ba giọng ngáy lệch nhịp như một dàn nhạc chưa tập. Chị đeo tai nghe, mở nhạc, vẫn nghe thấy. Rồi chị phát hiện ra một điều: nghe mãi cũng quen, nhịp ngáy đều đều như tiếng sóng. Chị ngủ lúc nào không biết. Sáng ra, bạn đi cùng bảo chị là giọng thứ tư.
Cuộc gọi lúc nửa đêm
Đèn tắt, cả xe im lặng. Điện thoại của một anh ở giường giữa đổ chuông, nhạc chuông vang to một đoạn điệp khúc rất sôi động. Anh luống cuống tìm điện thoại trong chăn, trong ba lô, trong túi quần, để nhạc chuông hát hết hai lượt điệp khúc. Tìm được, anh bắt máy, thì thầm: “Anh đang trên xe, mai gọi lại nhé”. Đầu bên kia nói to tới mức cả xe nghe thấy: “Đi xe mà sao nói nhỏ thế?”. Cả xe tối om bật cười khúc khích. Anh tắt máy, chuyển sang chế độ im lặng, rồi nằm im như chưa có chuyện gì xảy ra.
Đi đêm trên xe chung, chuyển điện thoại sang chế độ rung và nói nhỏ khi nghe máy là phép lịch sự nhỏ mà cả xe đều cảm ơn — dù không ai nói ra.
Trạm dừng lúc hai giờ sáng
Bát mì ngon nhất đời
Hai giờ sáng, xe dừng ở trạm nghỉ ven đường. Tũn lơ mơ bước xuống, không định ăn gì, chỉ định duỗi chân. Nhưng mùi mì nóng từ quán bên đường bay ra, và Tũn thấy mình đã ngồi trước một bát mì trứng, hành phi thơm lừng, nước dùng bốc khói. Cả xe ba mươi người, hai mươi người ngồi kín các bàn, ai cũng đang húp mì trong im lặng, mắt còn nửa ngủ. Tũn kể với bạn bè rằng đó là bát mì ngon nhất đời mình. Bạn bè hỏi quán tên gì, ở đâu. Tũn không nhớ. Có lẽ bát mì ấy chỉ ngon lúc hai giờ sáng, giữa đường, khi đang buồn ngủ.
Nhầm xe ở trạm dừng
Anh phụ xe thông báo: “Nghỉ mười lăm phút nhé”. Bin xuống xe, đi vệ sinh, mua chai nước, đứng vươn vai ngắm trời sao. Quay lại, thấy chiếc xe giống xe mình đang lăn bánh. Bin hoảng hốt đứng bên lề vẫy tay rối rít. Chiếc xe dừng lại, anh phụ xe thò đầu ra: “Em xe nào?”. Hoá ra không phải xe của Bin. Xe của Bin vẫn đỗ ở đầu kia bãi, cùng màu, cùng kiểu. Anh phụ xe của xe kia cười, còn chỉ đường cho Bin. Bin lên xe mình, tim vẫn đập thình thịch. Anh phụ xe của Bin hỏi: “Em đi đâu mà mặt tái vậy?”. Bin không dám kể.
Tàu đêm và chiếc giường tầng ba
Leo núi trong khoang tàu
Chuyến tàu đêm ấy, khoang sáu giường, Na được xếp giường tầng ba. Tầng ba cao gần sát trần, có một chiếc thang sắt nhỏ gắn bên vách. Na leo lên, khom người, bò vào chỗ, không ngồi thẳng được. Mỗi lần muốn xuống lấy chai nước lại là một chuyến leo núi, phải xin phép hai tầng dưới. Nhưng khi tàu chạy, đèn tắt, Na nằm nghiêng nhìn qua khe cửa sổ thấy ánh đèn các ga nhỏ trôi qua, nghe tiếng bánh xe đều đều trên đường ray, Na lại thấy tầng ba là chỗ có nhiều trời nhất. Sáng ra, ông cụ giường dưới khen: “Cháu leo trèo giỏi thật”.
Bánh mì, hộp xôi và mùi trứng luộc
Khoang tàu sáu người, mỗi gia đình mang theo một túi đồ ăn. Bảy giờ tối, như có hiệu lệnh, cả sáu người cùng mở túi: một nhà có bánh mì, một nhà có xôi gà, một nhà có trứng luộc, một nhà có chuối và hồng xiêm. Khoang tàu thơm như một góc chợ. Chưa đầy mười phút, đồ ăn đã đi vòng quanh khoang: bánh mì đổi xôi, trứng đổi chuối. Sáu người lạ thành sáu người quen, kể chuyện quê nhau tới tận khi nhân viên tàu đi qua nhắc nhẹ tắt đèn. Sáng hôm sau, khi tàu tới ga cuối, mọi người chào nhau như họ hàng.
Tới nơi lúc bốn giờ sáng
Cả thị trấn còn đang ngủ
Xe tới bến lúc bốn giờ sáng, sớm hơn dự kiến một tiếng. Nhóm của chị Hoa kéo vali xuống, đứng giữa thị trấn vắng tanh, đèn đường vàng vọt, cửa hàng nào cũng đóng. Khách sạn hai giờ chiều mới cho nhận phòng. Cả nhóm đứng nhìn nhau như bốn chiếc vali biết đi. Rồi một quán cóc ở góc chợ bật đèn, bà chủ quán đang nhóm bếp than. Cả nhóm ngồi xuống bốn chiếc ghế nhựa, gọi bốn ly trà gừng, ngắm chợ dần thức dậy: xe rau tới, xe cá tới, người đi tập thể dục đi qua. Tới bảy giờ, cả nhóm đã biết tên bà chủ quán, được chỉ chỗ ăn sáng ngon nhất và một con đường lên đồi ngắm sương.
“Tới chưa bố?”
Bé Bin năm tuổi đi xe đêm lần đầu cùng bố. Chín giờ tối xe chạy, chín giờ ba mươi Bin hỏi: “Tới chưa bố?”. Bố bảo chưa, ngủ đi. Mười giờ: “Tới chưa bố?”. Mười giờ rưỡi: “Bố ơi, tới chưa?”. Tới lần thứ sáu, bố nghĩ ra một cách: “Khi nào con đếm được một trăm cột đèn thì tới”. Bin nằm áp mặt vào cửa kính, đếm. Mười bảy, mười tám, mười chín… Tới cột thứ ba mươi hai thì Bin ngủ. Bin ngủ một mạch tới sáng, tỉnh dậy là đã tới nơi. Bé hớn hở khoe với mẹ: “Con đếm được một trăm cột đèn đấy”. Bố không cãi.
Xe đêm hay tới sớm hơn giờ dự kiến. Hỏi trước chỗ ở có nhận gửi đồ sớm không, hoặc nghĩ sẵn một chỗ ngồi chờ an toàn, sáng đèn — một quán ăn sáng ở chợ thường là lựa chọn dễ chịu nhất.
Chuyện thật đằng sau: đi đường dài ban đêm cho đỡ mệt
Đi đêm tiết kiệm được một ngày, nhưng cơ thể vẫn tính đủ mệt. Vài thói quen nhỏ giúp chuyến đi dễ chịu hơn:
- Chọn chỗ theo nhu cầu: người hay đi vệ sinh, người lớn tuổi chọn tầng dưới; người ngủ nông chọn chỗ xa cửa lên xuống. Người cao hỏi nhà xe chỗ nào giường dài hơn.
- Mang một bộ “đồ ngủ trên xe”: áo khoác mỏng, tất, nút bịt tai, miếng che mắt, gối cổ. Trên xe máy lạnh ban đêm thường lạnh hơn bạn nghĩ.
- Đánh dấu túi giày, túi đồ bằng màu riêng; đồ giá trị như ví, giấy tờ, điện thoại để sát người, không để ở lối đi hay dưới sàn.
- Hay say xe: ăn nhẹ trước khi đi, tránh đồ nhiều dầu mỡ, nằm hoặc ngồi theo chiều xe chạy, hạn chế nhìn điện thoại lâu. Muốn dùng thuốc chống say thì hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là với trẻ em, phụ nữ mang thai và người đang dùng thuốc khác.
- Ở trạm dừng, nhớ màu và vị trí xe, hỏi rõ giờ xe chạy, quay lại sớm vài phút.
- Giữ yên lặng chung: điện thoại chế độ rung, tai nghe khi xem phim, nói nhỏ khi nghe máy.
- Đặt báo thức rung trước giờ tới nơi khoảng ba mươi phút để kịp thu dọn, nhất là khi xuống ở điểm dọc đường chứ không phải bến cuối.
Và nếu đêm ấy vẫn không ngủ được, cứ nằm nhìn đèn đường trôi qua cửa kính. Đó cũng là một cách nghỉ, và là một trong những cảnh đẹp ít ai chụp lại.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe giường nằm nên chọn giường tầng trên hay tầng dưới?
Tầng dưới lên xuống dễ, hợp với người lớn tuổi, trẻ nhỏ và người hay phải đi vệ sinh. Tầng trên ít bị người qua lại làm phiền hơn nhưng leo lên xuống khó khi xe chạy. Người cao nên hỏi nhà xe vị trí giường dài hơn trước khi đặt.
Làm sao để ngủ được trên xe khách hoặc tàu đêm?
Mang nút bịt tai, miếng che mắt, gối cổ và áo khoác mỏng, tránh cà phê từ buổi chiều, ăn nhẹ trước khi lên xe. Nằm ở tư thế thoải mái, tắt màn hình sớm. Không ngủ sâu được thì nằm nghỉ nhắm mắt cũng giúp đỡ mệt hơn ngồi lướt điện thoại.
Hay say xe thì có nên đi xe giường nằm không?
Nhiều người say xe thấy nằm dễ chịu hơn ngồi, nhưng cũng có người say hơn vì không nhìn được đường phía trước. Có thể thử chặng ngắn trước. Ăn nhẹ, tránh mùi nồng, nằm theo chiều xe chạy, và hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ nếu muốn dùng thuốc chống say.
Đi tàu đêm cần mang theo những gì?
Giấy tờ tuỳ thân, vé, áo khoác mỏng, đồ ăn nhẹ và nước, khăn giấy, sạc dự phòng, nút bịt tai, và một ổ khoá nhỏ hoặc dây để giữ hành lý nếu cần. Đồ có giá trị để sát người khi ngủ.
Ở trạm dừng chân ban đêm cần lưu ý gì?
Hỏi rõ thời gian nghỉ, ghi nhớ màu xe, biển số và vị trí đỗ, quay lại xe sớm vài phút. Mang theo điện thoại và ví khi xuống xe. Nếu đi một mình, báo phụ xe biết mình xuống để họ đếm người trước khi chạy.
Vì sao ngủ trên xe đêm xong vẫn thấy mệt?
Rung lắc, tiếng ồn, ánh sáng và tư thế nằm chật làm giấc ngủ bị chia nhỏ, khó vào giấc sâu, nên dù nằm đủ giờ cơ thể vẫn chưa nghỉ đủ. Tới nơi nên dành một khoảng nghỉ ngắn trước khi bắt đầu lịch trình dày.