Tàu điện trong thành phố là thứ mà người đi lần đầu thường chuẩn bị kỹ hơn cả một chuyến đi xa: xem trước tên ga, hỏi bạn cách mua vé, đi sớm nửa tiếng. Vậy mà tới nơi vẫn có những phút đứng ngẩn trước cổng soát vé, hoặc lên tàu rồi mới thấy cảnh ngoài cửa sổ đi lùi về phía nhà mình.
Những chuyện dưới đây là của người lần đầu đi tàu điện, ở bất cứ tuyến nào — người trẻ, người lớn tuổi, người ở phố lâu năm mà chưa đi lần nào. Chẳng ai ở đây vụng hơn ai, chỉ là cái mới bao giờ cũng có vài nút bấm lạ. Cuối bài có phần “chuyện thật đằng sau” với mấy điều nên biết để chuyến đầu đi trót lọt.
Mua vé và cánh cổng không chịu mở
Quẹt vé như quẹt diêm
Tũn cầm tấm thẻ vé, đứng trước cổng soát, quẹt một cái thật nhanh như quẹt diêm. Cổng im. Quẹt lần nữa, mạnh tay hơn. Cổng vẫn im. Tũn chuyển sang đặt thẻ lên, nhấc ra, đặt lên, nhấc ra, như đang đánh nhịp. Anh nhân viên nhà ga bước tới, nhẹ nhàng: “Em để yên thẻ trên ô đọc một chút nhé”. Tũn đặt thẻ, đếm thầm một, hai — cửa mở. Tũn đi qua, ngoái lại cảm ơn, rồi nhận ra mình vừa giữ cả hàng người phía sau xem một màn biểu diễn quẹt thẻ kéo dài gần một phút.
Cổng bên cạnh mới là cổng của mình
Bà Hai đứng trước một cổng, đặt vé đúng chỗ, cửa mở rất ngoan. Nhưng cửa mở ở cổng bên cạnh, nơi một anh thanh niên vừa đặt vé cùng lúc. Bà bước sang cổng bên cạnh thì cửa đóng. Anh thanh niên bước sang cổng của bà thì cổng của bà chưa mở. Hai bà cháu nhìn nhau, mỗi người nhường một câu “bà đi trước”, “cháu đi trước”. Cuối cùng nhân viên ga phải ra làm trọng tài, chỉ cho mỗi người đúng cổng của mình. Bà Hai đi qua, quay lại nói với anh thanh niên: “Cổng nó cũng lễ phép, ai trước thì mở cho người ấy”.
Cánh cổng chẳng làm khó ai. Nó chỉ cần đúng một giây đứng yên và đúng người đứng trước nó.
Chiều nào là chiều về nhà
Đi một ga, về hai ga
Na lên tàu, ngồi xuống, mở điện thoại nhắn tin cho bạn: “Tớ lên tàu rồi, ba ga nữa tới”. Tàu chạy, Na nhìn ra cửa sổ, thấy toà nhà quen quen, cây cầu quen quen, rồi cái chợ ngay gần nhà mình. Na nghĩ: lạ nhỉ, sao lại đi qua nhà. Tới khi loa đọc tên ga cuối tuyến ở phía ngược lại, Na mới hiểu mình lên nhầm chiều. Xuống tàu, sang sân ga bên kia, đi ngược về. Bạn Na nhắn: “Tới chưa?”. Na trả lời: “Sắp. Tớ vừa đi tham quan nhà mình”.
Ga cuối tuyến là la bàn
Khoa đứng giữa sân ga, nhìn hai phía, tính bằng cách nhớ hướng mặt trời buổi sáng. Tính được một lúc, Khoa vẫn không chắc nhà ga mình cần nằm phía đông hay phía tây. Một cô lao công đi ngang, thấy anh thanh niên nheo mắt nhìn trời thì hỏi cần đi đâu, rồi chỉ lên chỗ ghi tên ga cuối tuyến ở mỗi phía: “Em cứ nhìn ga cuối, ga em cần nằm giữa đường về phía nào thì đứng phía đó”. Khoa gật gù. Đi đúng chiều ngay lần đó. Từ hôm ấy Khoa dạy lại cho bạn bè, kèm câu “mặt trời chẳng giúp được gì đâu”.
Muốn biết chiều tàu, nhìn tên ga cuối tuyến chứ không nhìn mặt trời. Hỏi nhân viên nhà ga thì nhanh hơn cả hai.
Đứng ở đâu trên sân ga
Vạch vàng và đôi dép
Bin đứng chờ tàu, mũi dép chạm sát mép vạch vàng như đứng ở vạch xuất phát chạy thi. Anh bảo vệ đi qua, nhắc rất nhẹ: “Em lùi lại sau vạch giúp anh”. Bin lùi lại một bước. Tàu đến, cửa mở, Bin lại tiến lên đứng chắn ngay giữa cửa. Một dòng người từ trong tàu bước ra phải tách làm hai, đi vòng qua Bin như nước chảy qua hòn đá. Lúc tàu chạy, Bin mới nhận ra ai cũng đứng hai bên cửa, chừa lối giữa cho người xuống. Lần sau Bin đứng lệch một bên, vừa nhanh lên tàu, vừa không phải làm hòn đá.
Tay nắm ở trên cao
Bà Hai lên tàu giờ đông, không còn ghế. Bà nhìn lên thanh vịn trên cao, thấy hơi xa tay. Bà đứng thẳng, hai chân chống vững, tuyên bố: “Bà đứng được, ngày xưa bà đi xe đò còn đứng được”. Tàu vừa chạy, bà khẽ nghiêng về phía một chị đứng cạnh, chị đỡ ngay. Một cậu học sinh đứng dậy nhường ghế. Bà từ chối hai lần, tới lần thứ ba mới ngồi, rồi lấy trong túi ra gói kẹo lạc chia cho cậu bé và chị đứng cạnh. Hết ba ga, cả ba người đã biết quê nhau, biết luôn cả tên con mèo nhà bà.
Trên tàu điện, chỗ đứng đúng là sau vạch khi chờ, hai bên cửa khi lên, và tay luôn nắm vào đâu đó khi tàu chạy.
Nghe loa đọc tên ga
Ngủ quên hai ga
Khoa lên tàu sau một ngày dài, ngồi ghế êm, điều hoà mát, tàu chạy đều đều. Khoa định nhắm mắt một chút. Khi mở mắt ra thì loa đang đọc tên một ga mà Khoa chưa nghe bao giờ. Khoa bật dậy, xuống tàu, đứng giữa sân ga lạ, nhìn sang sân ga bên kia. Đi ngược lại hai ga, Khoa lại suýt ngủ tiếp. Lần này Khoa đứng hẳn dậy, bám tay vịn, mắt mở to như cú mèo, nghe loa đọc từng tên ga một như nghe đọc điểm thi. Tới đúng ga, Khoa bước ra, tự hào như vừa vượt qua một kỳ sát hạch.
Đếm ga bằng ngón tay
Na không tin loa, cũng không tin màn hình, chỉ tin ngón tay mình. Mỗi lần tàu dừng, Na gập một ngón tay. Ga thứ ba, gập ba ngón, Na đứng dậy chuẩn bị xuống. Tàu lại dừng — nhưng là dừng giữa hai ga vài giây để chờ tín hiệu. Na lỡ gập thêm một ngón. Tới ga thật, Na đếm ra ga thứ năm, ngồi lại. Đến khi nghe loa đọc đúng tên ga mình cần thì cửa đã đóng. Na xuống ga sau, đi ngược về một ga, và từ đó dùng thêm cả tai lẫn mắt chứ không chỉ dùng mười ngón tay.
Loa, bảng đèn trên cửa và tên ga ngoài sân ga: ba nguồn tin cùng nói một chuyện, chọn nguồn nào cũng được, miễn đừng ngủ.
Những thói quen mới học được trên tàu
Nói chuyện điện thoại to như ở chợ
Bác Tư lần đầu đi tàu điện, giữa chừng có điện thoại của con gọi. Bác bắt máy, nói to như thường lệ: “Bố lên tàu rồi! Tàu mát lắm! Không, không ồn đâu con!”. Cả toa đúng là không ồn — chỉ có tiếng bác. Bác nhìn quanh, thấy mọi người nói nhỏ, đeo tai nghe, đọc sách, liền hạ giọng dần, tới câu cuối thì thì thầm như đang báo một bí mật: “Bố về tới thì bố gọi lại nhé”. Cúp máy, bác quay sang người bên cạnh cười ngượng. Người bên cạnh cười lại, và cả toa như dịu đi một chút.
Mang theo hộp xôi
Tũn mang theo hộp xôi nóng, định ăn trên tàu cho kịp giờ làm. Mở nắp ra, mùi hành phi bay khắp nửa toa. Tũn thấy vài người hít hà, tưởng mọi người thèm, định mời. May sao Tũn kịp nhìn thấy dòng hướng dẫn về việc không ăn uống trên tàu dán gần cửa. Tũn đóng nắp lại, ôm hộp xôi như ôm một bí mật thơm phức, đợi tới ga mới xuống ghế đá ăn. Hôm đó Tũn đi làm muộn năm phút, nhưng cả toa tàu buổi sáng ấy có lẽ vẫn còn nhớ mùi hành phi.
Tàu điện là chỗ đông người ở gần nhau, nên các quy định nhỏ như nói nhỏ, không ăn uống trên tàu là để chuyến đi của ai cũng dễ chịu.
Thang cuốn và lối ra số mấy
Bước lên thang đang đi xuống
Bác Tư xuống tàu, thấy thang cuốn ngay trước mặt liền bước lên, chân trái chân phải đặt rất cẩn thận. Bước lên rồi bác mới thấy mình đang đi lùi xuống chậm rãi, trong khi sân ga và cửa ra nằm ở phía trên. Bác vội bước ngược lên vài bậc, thang vẫn kéo bác xuống đều đều như người kéo chăn. Anh nhân viên ở chân thang đứng chờ sẵn, đỡ bác bước ra, chỉ sang chiếc thang bên cạnh có mũi tên đi lên. Bác cười khà khà, bảo cái thang này hiền mà cứng đầu, mình đi đường nào nó cũng chỉ đi đường của nó. Kể từ bữa đó bác nhìn mũi tên trước khi đặt chân.
Lối ra số một hay số hai
Na ra khỏi cổng soát vé, chọn lối ra gần nhất vì nghĩ lối nào cũng ra đường. Lên tới mặt đất, Na thấy mình đứng ở phía bên kia đại lộ, còn toà nhà cần đến nằm phía đối diện, giữa là bốn làn xe đông nghịt. Na đứng chờ đèn qua đường mất năm phút, đi bộ thêm một quãng tới vạch sang đường. Lần sau đi, Na nhìn bảng chỉ dẫn trong nhà ga, chọn đúng lối ra phía toà nhà, bước lên là tới cửa. Na tính ra mình tiết kiệm được mười phút, đủ để mua một cốc cà phê trước giờ làm.
Nhà ga lớn thường có nhiều lối ra ở các phía khác nhau. Xem trước lối nào gần nơi mình đến sẽ đỡ một lần băng qua đường lớn.
Chuyện thật đằng sau: đi tàu điện chuyến đầu cho trót lọt
Quy định chi tiết về vé, giờ chạy và cách thanh toán do đơn vị vận hành từng tuyến đặt ra, nên trước khi đi bạn đọc hướng dẫn ở nhà ga hoặc trên kênh chính thức của tuyến. Những điều dưới đây là thói quen chung giúp người mới đỡ lúng túng:
- Xem trước tên ga lên, ga xuống và tên ga cuối tuyến ở chiều mình đi. Ga cuối tuyến là thứ giúp bạn chọn đúng sân ga.
- Ở cổng soát vé, đặt vé hoặc thẻ yên trên ô đọc khoảng một giây, đợi cửa mở rồi đi qua ngay, mỗi lượt một người.
- Đứng sau vạch an toàn khi chờ tàu, lúc tàu tới thì đứng hai bên cửa, để người trong tàu xuống trước rồi mới lên.
- Nghe chuông báo đóng cửa thì đừng cố lao vào; chuyến sau thường không phải đợi lâu.
- Khi đứng, luôn nắm tay vịn, nhất là lúc tàu bắt đầu chạy và lúc dừng.
- Nhường ghế ưu tiên cho người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người đi cùng trẻ nhỏ, người khuyết tật.
- Lỡ đi quá ga hoặc nhầm chiều thì xuống ga gần nhất, sang sân ga đối diện hoặc hỏi nhân viên; đừng hoảng, đây là chuyện người đi tàu nào cũng gặp ít nhất một lần.
Câu hỏi thường gặp
Lần đầu đi tàu điện nên mua vé thế nào?
Mỗi tuyến có cách bán vé riêng, có thể là quầy vé, máy bán vé tự động hoặc thanh toán điện tử. Cách chắc chắn nhất là tới quầy hỏi nhân viên ở lần đầu, họ sẽ chỉ cách mua và cách dùng vé. Lần sau bạn sẽ tự làm được.
Lên nhầm chiều tàu thì phải làm sao?
Xuống ở ga kế tiếp, sang sân ga phía đối diện để đi ngược lại. Ở nhiều nhà ga, việc sang sân ga bên kia phải đi qua lối nối riêng, nên nếu không thấy lối thì hỏi nhân viên. Chuyện này rất thường gặp, không có gì phải ngại.
Có được mang xe đạp hay đồ cồng kềnh lên tàu điện không?
Tuỳ quy định của từng tuyến. Nhiều nơi giới hạn kích thước hành lý và có quy định riêng cho xe đạp, xe gấp. Trước khi mang đồ to, bạn nên đọc nội quy dán ở nhà ga hoặc hỏi nhân viên để khỏi bị dừng ở cổng.
Đưa người lớn tuổi đi tàu điện lần đầu cần chú ý gì?
Nên đi giờ vắng, dùng thang máy thay vì thang cuốn nếu người lớn tuổi đi lại chậm, nắm tay khi qua cổng soát vé và khi bước qua khe giữa sân ga với tàu. Tìm chỗ ngồi ưu tiên và nhắc bám tay vịn khi tàu chạy.
Đi tàu điện có cần đến sớm không?
Tàu điện thường chạy theo lịch đều đặn, nên không cần đến quá sớm như đi máy bay. Nhưng lần đầu bạn nên chừa thêm mười lăm, hai mươi phút để tìm lối vào ga, mua vé và tìm đúng sân ga mà không phải vội.
Để quên đồ trên tàu điện thì làm gì?
Báo ngay cho nhân viên ở ga gần nhất, nói rõ chuyến tàu, giờ đi, toa nếu nhớ, và mô tả món đồ. Nhiều tuyến có nơi tiếp nhận đồ thất lạc. Báo càng sớm thì khả năng tìm lại càng cao.
