Biểu tượng cảm xúc sinh ra để tin nhắn bớt khô, nhưng mỗi thế hệ, mỗi nhóm bạn lại hiểu nó theo một kiểu. Cùng một khuôn mặt cười mỉm, người này đọc là thân thiện, người kia đọc là đang giận. Một ngón cái giơ lên có thể là "đồng ý", "đã xem", hoặc vô tình là "chúc mừng" dưới một tin không vui chút nào.
Mười mẩu chuyện dưới đây tự viết, cười vào những lần hình vẽ nói thay mà nói lạc ý. Nhân vật là tên giả định, không ai bị chê vì "không biết dùng". Cuối bài có vài mẹo nhỏ để cảm xúc trong tin nhắn đến đúng địa chỉ.
Một mặt cười, hai cách hiểu
Mẹ nhắn kèm mặt cười mỉm
Chiều thứ sáu, mẹ nhắn cho Na: "Con về nhớ mua bánh mì nhé", kèm một khuôn mặt cười mỉm. Na đọc xong thấy lạnh sống lưng. Trong nhóm bạn của Na, mặt cười mỉm nghĩa là "đang giận nhưng cố tỏ ra bình thường". Na ôn lại cả tuần: quên rửa bát hôm thứ ba, về muộn hôm thứ tư, quên tưới cây hôm qua. Trên đường về, Na mua bánh mì, mua thêm một bó hoa, một hộp bánh mẹ thích, và chuẩn bị sẵn một bài xin lỗi. Mẹ mở cửa, nhìn bó hoa, ngạc nhiên: "Hôm nay có dịp gì à con?" Mẹ dùng mặt cười mỉm vì nó là cái đầu tiên trong danh sách. Từ đó, mẹ được dạy dùng mặt cười toe toét, còn Na được ăn bánh mì với cả nhà.
Chữ "k" đi một mình
Tèo hỏi Mít: "Tối nay đi xem phim không?" Mít đang xách hai túi đồ, một tay gõ được đúng một chữ: "k". Tèo đọc chữ "k" và suy nghĩ suốt một tiếng. Không có dấu chấm than, không có biểu tượng, không có lời giải thích. Tèo hỏi ý kiến hai người bạn, cả hai đều kết luận Mít đang giận. Tèo nhắn lại: "Mình có làm gì sai không?" Mít về đến nhà, đặt túi đồ xuống, mới thấy tin nhắn và trả lời một tràng dài: "Không giận gì đâu, tay mình bận, mai đi được không, mình mời bắp rang." Tèo kể lại chuyện cho nhóm, và cả nhóm thống nhất: chữ "k" đi một mình thì phải đi kèm ít nhất một bông hoa.
Mười khuôn mặt cười ra nước mắt
Em trai Na kể trong nhóm gia đình chuyện lần đầu nướng bánh bông lan, bánh ra lò cháy đen một nửa, nửa kia vẫn còn sống. Na đọc xong cười đến mức gửi liền một dãy mười khuôn mặt cười chảy nước mắt. Năm phút sau, mẹ gọi điện cho Na, giọng lo lắng: "Con có chuyện gì buồn à? Sao gửi cả chục cái mặt khóc?" Na giải thích đó là mặt cười, cười nhiều quá nên chảy nước mắt. Mẹ im lặng một lúc rồi hỏi: "Thế cái mặt khóc thật trông thế nào?" Na mở bàn phím, lướt mãi, chỉ cho mẹ ba khuôn mặt khác nhau mà chính Na cũng không chắc cái nào là khóc buồn. Hai mẹ con kết luận: chuyện vui thì cứ gửi một chữ "haha" cho chắc. Còn em trai thì hỏi lại: "Thế rốt cuộc có ai thương cái bánh của em không?"
Dấu chấm và ngón cái: ngắn mà nặng
Ừ có dấu chấm
Bin hỏi chị gái: "Mai em mượn xe chị được không?" Chị trả lời: "Ừ." Có dấu chấm. Bin nhìn dấu chấm nhỏ xíu ấy năm phút. Không có dấu chấm thì là "ừ" vui vẻ. Có dấu chấm thì có thể là "ừ, nhưng nhớ đổ xăng", hoặc "ừ, lần trước em trả muộn đấy", hoặc tệ nhất là "ừ, thôi được". Bin nhắn thêm: "Em sẽ đổ đầy xăng và rửa xe ạ." Chị trả lời: "Ừ ừ, sao tự nhiên ngoan thế?" Hoá ra chị gõ dấu chấm vì thói quen viết văn bản ở chỗ làm. Bin vẫn giữ lời, đổ đầy xăng và rửa xe, và chị gái từ đó cứ thêm dấu chấm cho Bin ngoan.
Ngón cái dưới tin làm vỡ bình
Tũn có thói quen trả lời mọi tin bằng một ngón cái: lịch hẹn, thông báo, lời mời. Tiện, gọn, không bao giờ sai. Một hôm, bạn cùng phòng nhắn vào nhóm: "Mình làm vỡ cái bình hoa của Tũn rồi, xin lỗi nhé, mai mình mua cái mới." Tũn đang bận, lướt qua, thả ngón cái theo phản xạ. Bạn cùng phòng nhìn ngón cái và không biết nên hiểu là "không sao" hay "tốt lắm, vỡ đi". Tối về, bạn mang theo một bình hoa mới và một hộp bánh xin lỗi, đứng ở cửa rất rụt rè. Tũn nhận bình, nhận bánh, rồi mới nhận ra ngón cái của mình đã làm người ta lo cả buổi.
Khi ngón tay trượt sang cảm xúc khác
Từ thương thương sang phẫn nộ
Chị Hạnh trong nhóm chạy bộ đăng ảnh con gái mới đi được những bước đầu tiên. Na nhấn giữ để chọn biểu tượng ôm tim thương thương, ngón tay trượt đúng lúc xe buýt phanh, và biểu tượng hiện lên là khuôn mặt đỏ phẫn nộ. Trên bài đăng, giữa hai mươi trái tim, có đúng một mặt đỏ. Na sửa lại ngay, nhưng chị Hạnh đã thấy và nhắn riêng: "Em giận bé nhà chị à?" Na giải thích bằng ba đoạn dài, kèm ảnh chụp cái tay vịn trên xe buýt. Chị Hạnh cười, đặt cho Na biệt danh "fan phẫn nộ số một của bé". Mỗi lần bé có ảnh mới, chị Hạnh lại nhắc: "Na ơi, bình tĩnh trước khi thả nhé."
Cây thông giữa tháng sáu
Mít gõ: "Trời mưa to quá, ở nhà thôi", và bàn phím gợi ý một loạt hình vẽ. Mít định chọn đám mây có mưa, nhưng chạm nhầm vào hình cây thông Noel nằm ngay bên cạnh. Tin nhắn đến nhóm bạn lúc ba giờ chiều tháng sáu: "Trời mưa to quá, ở nhà thôi" kèm một cây thông lấp lánh. Cả nhóm bắt đầu đoán mật mã. Một bạn hỏi có phải Mít muốn tổ chức Giáng sinh sớm. Một bạn khác gửi ảnh cái cây cảnh trong nhà mình. Đến tối, nhóm đã bàn xong chuyện tháng mười hai đi đâu. Mít nhắn: "Mình chỉ muốn chọn đám mây." Nhưng kế hoạch Giáng sinh thì vẫn giữ.
Ngôn ngữ hình vẽ của riêng một nhóm
Con mèo nhảy múa sai lúc
Nhóm bạn của Bin có một bộ nhãn dán con mèo dùng cho mọi cảm xúc: mèo cười, mèo ngủ, mèo khóc, mèo nhảy múa. Mèo nhảy múa là để ăn mừng. Một tối, cả nhóm bàn chuyện nghiêm túc: một bạn vừa nghỉ việc và đang buồn. Bin muốn gửi mèo ôm vỗ vai, nhưng hai nhãn dán nằm cạnh nhau và Bin chọn nhầm con mèo đang lắc hông với dải ruy băng. Không khí trong nhóm khựng lại. Bin vội gửi thêm ba con mèo ôm và một tin dài xin lỗi. Bạn đang buồn lại là người cười trước: "Thôi, coi như mèo đang mừng vì mình sắp được nghỉ ngơi." Kể từ bữa đó, nhóm chuyển mèo nhảy múa xuống cuối bộ.
Máy bay, cái nhà, mặt trời, bát phở
Tũn lười gõ chữ, nhắn vào nhóm bốn hình vẽ liền nhau: một chiếc máy bay, một ngôi nhà, một mặt trời, một bát phở. Nhóm có năm người và có năm cách hiểu. Người thứ nhất đoán Tũn đi du lịch rồi về ăn phở. Người thứ hai đoán Tũn sắp chuyển nhà vào ngày nắng. Người thứ ba đoán Tũn muốn rủ cả nhóm ăn phở ở sân bay. Người thứ tư hỏi giá phở ở sân bay. Người thứ năm gửi lại bốn hình khác, coi như đố lại. Tối, Tũn mới giải thích: "Mai mình bay về nhà, sáng ra ăn phở." Cả nhóm đòi Tũn từ nay gửi kèm đáp án, như sách đố vui.
Hoa hồng của cô và con chó biết ngáp
Mỗi tin một bông hồng
Trong nhóm họ hàng, cô Sáu trả lời mọi tin nhắn bằng một bông hồng. Ảnh em bé: một bông hồng. Thông báo họp họ: một bông hồng. Hỏi ai có xe đi đón ông: một bông hồng. Có lần, Bin hỏi: "Cô ơi bông hồng nghĩa là đồng ý hay đã xem ạ?" Cô trả lời bằng ba bông hồng. Cả nhà bắt đầu học cách đọc hoa của cô: một bông là đã xem, hai bông là đồng ý, ba bông là "cô vui lắm". Một hôm cô gửi năm bông, cả nhà gọi điện hỏi chuyện gì. Cô bảo: "Năm bông là cô vừa học được cách gửi nhiều bông." Bộ mã hoa hồng của cô đến giờ được cả họ dùng theo.
Nhãn dán nổi tiếng hơn chủ
Na chụp được con chó nhà mình đang ngáp, mồm há to, mắt nhắm tịt, tai cụp xuống. Na dùng tính năng tạo nhãn dán, cắt nền, gửi vào nhóm bạn. Sau lần ấy, con chó ngáp được dùng cho mọi tình huống: buồn ngủ, chán, ngạc nhiên, đói. Ba tháng sau, nhãn dán lan sang nhóm lớp, nhóm đồng hương, nhóm câu lạc bộ cầu lông của bạn Na. Một hôm, Na nhận được chính con chó ngáp từ một người lạ trong một nhóm mua bán đồ cũ. Na nhắn lại: "Đó là chó nhà mình." Người kia trả lời: "Chó dễ thương quá, cho mình xin ảnh thật." Con chó giờ được nhiều người biết hơn cả chủ, và vẫn ngáp mỗi trưa.
Chuyện thật đằng sau: để cảm xúc trong tin nhắn đến đúng địa chỉ
Tin nhắn không có giọng nói và nét mặt, nên hình vẽ và dấu câu gánh thay phần cảm xúc. Mỗi người đọc chúng qua thói quen của nhóm mình, vì vậy hiểu lầm là chuyện thường. Vài mẹo giúp giảm bớt:
- Chuyện nghiêm túc thì thêm chữ. Tin buồn, lời xin lỗi, chuyện tiền bạc: một câu ngắn bằng chữ rõ nghĩa hơn mọi nhãn dán. Ngón cái hay bông hồng chỉ hợp với tin vui hoặc thông báo thường.
- Nhóm khác thế hệ thì chọn hình rõ nghĩa. Mặt cười toe toét, trái tim, ngón cái gần như ai cũng hiểu giống nhau; những hình có nghĩa ngầm trong một nhóm bạn thì để dành cho nhóm đó.
- Không chắc thì hỏi lại. Một câu "Ý cậu là đồng ý hay đang bận?" mất năm giây, rẻ hơn một tiếng đoán già đoán non như chuyện chữ "k".
- Nhìn lại trước khi thả biểu tượng. Nhất là khi đang đi xe, đang vội: biểu tượng phẫn nộ, cười lớn dưới một tin buồn là lỗi rất dễ xảy ra và khó giải thích.
- Nhãn dán làm từ ảnh người khác thì xin phép. Ảnh thú cưng nhà mình thì thoải mái; ảnh mặt bạn bè, người thân thì hỏi trước, vì nhãn dán đi xa hơn bạn tưởng.
- Dấu chấm không có tội. Nhiều người gõ dấu chấm vì thói quen viết văn bản. Đừng đọc cảm xúc chỉ qua một dấu câu.
Cuối cùng, nếu bạn là người thường gửi hình thay chữ, cứ thỉnh thoảng gửi kèm đáp án. Bạn bè sẽ biết ơn, và nhóm đỡ mất một buổi tối giải mã.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cùng một biểu tượng cảm xúc mà người lớn tuổi và người trẻ hiểu khác nhau?
Ý nghĩa của biểu tượng hình thành qua cách một nhóm người dùng nó lặp đi lặp lại, không do ai quy định. Người trẻ thường gán thêm nghĩa ngầm như mỉa mai, giận dỗi; người lớn tuổi hay dùng theo nghĩa đen của hình. Không bên nào sai, chỉ là hai bộ quy ước khác nhau.
Trả lời tin nhắn bằng một ngón cái có bị coi là thiếu lịch sự không?
Với thông báo, lịch hẹn, ngón cái thường được hiểu là đã đọc và đồng ý. Với tin có cảm xúc như lời xin lỗi, chuyện buồn hay lời mời quan trọng, ngón cái dễ bị đọc là hờ hững. Khi đó nên thêm vài chữ cho rõ ý.
Thả nhầm biểu tượng dưới bài đăng của người khác thì làm sao?
Đổi lại biểu tượng ngay, và nếu người đăng có thể đã thấy, nhắn riêng một câu giải thích ngắn kiểu "mình bấm nhầm khi đang đi xe". Đừng giải thích quá dài trước đông người, vì càng dài càng khiến chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
Có nên dùng nhiều nhãn dán trong nhóm công việc hay nhóm phụ huynh không?
Nên dùng ít và chọn hình trung tính, rõ nghĩa. Nhóm đông người, nhiều lứa tuổi và quan hệ khác nhau thì nghĩa ngầm của nhãn dán dễ lạc. Thông tin quan trọng như xác nhận, đồng ý, từ chối nên nói bằng chữ để không ai phải đoán.
Những chuyện trong bài có nhằm chê ai không biết dùng biểu tượng không?
Không. Các mẩu chuyện cười vào những lần hình vẽ bị hiểu lệch, và người nhầm có cả người trẻ lẫn người lớn tuổi. Trong chuyện bông hồng, cô Sáu lại là người tạo ra cả một bộ mã mà cả họ phải học theo.
