Mèo có một thói quen làm người nuôi vừa bực vừa buồn cười: thấy món đồ nhỏ đặt gần mép bàn là phải đẩy nó xuống. Không vội, không giấu giếm — có con còn nhìn thẳng vào mắt chủ, đặt một chân lên món đồ, đẩy nhẹ một phân, dừng lại, nhìn tiếp, rồi đẩy nốt. Tiếng “cạch” dưới sàn vang lên, và con mèo ngồi đó như chưa từng có chuyện gì.
Dưới đây là những mẩu chuyện vui tự viết về các vụ “trọng lực thử nghiệm” trong nhà nuôi mèo, kể theo đúng nhịp mà nhà nào cũng từng chứng kiến. Cuối bài có phần “chuyện thật đằng sau”: người ta giải thích hành vi này thế nào, và vài cách để đồ đạc với mèo sống chung được trên một mặt bàn.
Một chiếc cốc, một ánh mắt, một cú đẩy
Cuộc đấu mắt bên mép bàn
Tèo ngồi học, đặt cốc nước bên tay phải. Con mèo Mun nhảy lên bàn, ngồi cạnh cốc nước, nhìn Tèo. Tèo nhìn lại, nghiêm giọng: “Không được”. Mun đặt một chân lên thành cốc. Tèo lắc đầu. Mun đẩy cốc đi một chút, mắt vẫn không rời Tèo. Tèo vừa nhoài người tới thì Mun hoàn thành nốt cú đẩy. May mà cốc nhựa, chỉ có nước loang ra sàn. Mun nhảy xuống, đi qua vũng nước một cách thanh lịch, không dính một giọt, rồi ra ngồi liếm chân. Tèo ngồi lau sàn, hiểu rằng mình vừa thua một trận đấu mắt mà ngay từ đầu đã không có cửa thắng.
Đẩy từng phân một
Con mèo Mướp của chị Hoa có phong cách riêng: không đẩy một phát, mà đẩy từng chút một. Cái điều khiển tivi đặt giữa bàn, sáng ra đã nằm sát mép. Chị Hoa đẩy vào giữa, chiều về lại thấy nó ở mép. Tối chị ngồi xem tivi, liếc sang thì thấy Mướp đang ngồi cạnh điều khiển, chân đặt lên, đẩy một tí, dừng lại suy nghĩ, rồi đẩy thêm một tí. Chị cố tình im lặng xem tới đâu. Mướp đẩy nó tới đúng mép bàn, ngừng lại, nhìn chị, rồi bỏ đi. Hoá ra cái thú của Mướp không phải làm rơi, mà là làm cho chị lo.
Điểm chung của các vụ này: mèo chọn đúng lúc có người xem. Đó cũng là một manh mối mà phần cuối bài sẽ nói tới.
Danh sách nạn nhân trên mặt bàn
Bộ sưu tập dưới gầm tủ
Nhà Bin dọn nhà cuối năm, kê tủ lạnh và tủ bếp ra để lau. Dưới gầm tủ là cả một bộ sưu tập: bốn chiếc nắp bút, hai cục tẩy, một chùm chìa khoá dự phòng tìm suốt ba tháng, một thỏi son của chị gái, nắp chai nước mắm, ba chiếc chun buộc tóc và một chiếc tất trẻ con không rõ của ai. Cả nhà đứng nhìn như nhà khảo cổ vừa mở được một ngôi mộ cổ. Con mèo Su đứng sau lưng, nhìn đống đồ với vẻ mặt tự hào của một người nghệ sĩ có tác phẩm được trưng bày.
Chỉ đẩy đồ của một người
Nhà Na có ba người, nhưng con mèo Bơ chỉ đẩy đồ của đúng một người: bố Na. Bút của bố, kính của bố, chiếc cốc trà của bố, điện thoại của bố. Đồ của mẹ và của Na nằm trên cùng mặt bàn thì không hề hấn gì. Bố Na bắt đầu nghi ngờ con mèo có thù riêng. Mẹ Na thì có cách giải thích khác: bố là người duy nhất trong nhà mỗi lần có đồ rơi lại kêu lên to nhất, chạy tới nhanh nhất, nói chuyện với mèo lâu nhất. Bơ không ghét bố. Bơ chỉ thấy bố là khán giả nhiệt tình nhất nhà.
Đồ nhỏ, nhẹ, lăn được là “nạn nhân” quen thuộc nhất. Đồ dễ vỡ thì không vui chút nào — nhất là khi mảnh vỡ nằm đúng chỗ mèo đi qua.
Cả nhà thay đổi để chiều theo mèo
Bàn ăn trống trơn như phòng triển lãm
Sau ba chiếc cốc thuỷ tinh, hai lọ hoa và một chiếc đĩa bị “tiễn” xuống sàn, nhà Khoa quyết định dọn sạch mặt bàn. Không còn lọ hoa, không còn khay hoa quả, không còn hộp tăm. Bàn ăn trống trơn, chỉ còn một tấm khăn trải. Khách tới chơi tưởng nhà mới chuyển đến chưa kịp bày đồ. Con mèo Gạo nhảy lên bàn, đi một vòng, không tìm thấy gì để đẩy, bèn nằm xuống giữa bàn ngủ. Cả nhà nhìn nhau thở phào. Sáng hôm sau, tấm khăn trải bàn nằm dưới sàn. Gạo đã tìm ra món đồ cuối cùng.
Mọi cốc trong nhà đều có nắp
Chị Hoa đã thua đủ nhiều trận nên đổi toàn bộ cốc trong nhà sang loại có nắp đậy, đáy rộng, bằng nhựa. Mướp thử đẩy, cốc không đổ. Mướp đẩy mạnh hơn, cốc chỉ trượt đi một chút. Mướp ngồi nhìn cái cốc rất lâu, như một nhà khoa học vừa thấy thí nghiệm cho kết quả bất ngờ. Rồi Mướp chuyển hướng sang chiếc bút bi bên cạnh. Chị Hoa thở dài, mua thêm hộp đựng bút có nắp. Bây giờ bàn làm việc của chị trông như phòng thí nghiệm: cái gì cũng có nắp, cái gì cũng chống đổ, chỉ có con mèo là không có nắp.
Chiến lược dọn bàn có hiệu quả thật, nhưng mèo thường tìm ra “mục tiêu” tiếp theo. Cách bền hơn là cho mèo một thứ khác để làm, như phần cuối bài gợi ý.
Mèo và trọng lực: những nhà khoa học kiên nhẫn
Lặp lại thí nghiệm cho chắc
Con mèo Đậu đẩy chiếc nắp chai khỏi bàn, nắp rơi xuống sàn, lăn vào gầm ghế. Tũn nhặt lên đặt lại chỗ cũ. Đậu đẩy xuống lần nữa. Tũn lại nhặt. Lần thứ ba, lần thứ tư, lần thứ năm. Tới lần thứ sáu Tũn mới nhận ra: người đang bị huấn luyện không phải con mèo. Đậu đã dạy được Tũn một việc rất chăm chỉ là nhặt đồ đặt lại lên bàn. Tũn quyết định không nhặt nữa. Đậu nhảy xuống sàn, tự chơi với cái nắp chai, đập qua đập lại suốt nửa tiếng, vui như vừa được tặng món đồ chơi mới.
Cầu thang là phòng thí nghiệm lớn
Nhà Bin có cầu thang bằng gỗ. Con mèo Su phát hiện ra rằng đẩy một viên bi nhựa từ bậc trên cùng thì nó sẽ nảy “cộc, cộc, cộc” xuống từng bậc một, nghe rất vui tai. Su đẩy xong thì chạy xuống theo, nhìn viên bi nằm ở chân cầu thang, rồi ngồi chờ. Chờ ai? Chờ Bin mang viên bi lên lại. Bin không mang lên, Su ngậm lên — nhưng chỉ được ba bậc, rồi viên bi lại lăn xuống, và Su lại chạy theo. Cả buổi chiều Bin ngồi học trên tầng, nghe tiếng “cộc, cộc, cộc” đều đặn như tiếng đồng hồ.
Mèo con và mèo trẻ thường mê kiểu “thí nghiệm” này nhất; chúng học về thế giới bằng cách đẩy, vờn, nhìn và lặp lại.
Tiếng “cạch” lúc ba giờ sáng
Cả nhà đoán xem rơi cái gì
Nửa đêm, cả nhà Na đang ngủ thì nghe “cạch” một tiếng từ phòng khách. Mẹ Na mở mắt, đoán: “Cái bút”. Bố đoán: “Cái điều khiển”. Na nằm phòng bên nói vọng sang: “Cái nắp hộp bánh”. Không ai chịu dậy. Sáng ra, cả nhà kéo nhau ra phòng khách như đi xem đáp án của một câu đố. Đáp án: chiếc lược của mẹ. Không ai đoán đúng. Bơ ngồi trên bàn, nhìn cả nhà với ánh mắt bình thản, như người ra đề hài lòng vì đề mình khó.
Ngày có khách
Nhà Khoa có khách tới chơi, cả nhà đã dặn trước: đừng đặt đồ gần mép bàn. Vị khách gật đầu, nhưng mải nói chuyện nên đặt điện thoại ngay cạnh tách trà, sát mép. Con mèo Gạo từ đâu xuất hiện, ngồi cạnh điện thoại, nhìn vị khách. Cả nhà Khoa nín thở. Vị khách không hiểu gì, còn đưa tay xoa đầu Gạo khen “mèo ngoan quá”. Gạo nhận lời khen, rồi đặt chân lên điện thoại. Anh Khoa lao tới kịp đúng lúc, đỡ được chiếc điện thoại cách sàn một gang tay. Vị khách vỗ tay. Gạo thì bỏ đi, có vẻ không vui vì bị phá màn biểu diễn.
Mèo hoạt động nhiều vào lúc chạng vạng và rạng sáng, nên những vụ đồ rơi ban đêm không phải ngẫu nhiên. Chuyện mèo gọi chủ dậy sớm là cả một chủ đề khác.
Chuyện thật đằng sau: vì sao mèo hay gạt đồ, và giữ đồ thế nào
Có nhiều cách giải thích, không phải một. Người ta thường nêu mấy nguyên nhân cùng lúc: bản năng săn mồi khiến mèo hay dùng chân chạm, vờn thử vật nhỏ để xem nó có động đậy không; tò mò với đồ lạ; chán vì thiếu vận động; và muốn được chú ý. Với từng con mèo, tỷ lệ giữa các lý do khác nhau, nên không có một câu trả lời đúng cho mọi trường hợp.
Phản ứng của chủ có thể chính là phần thưởng. Nếu mỗi lần đồ rơi là có người chạy tới, nói chuyện, bế mèo xuống, thì với một con mèo đang buồn chán, đó là kết quả rất đáng để lặp lại. Giữ bình tĩnh, nhặt đồ lặng lẽ, và cho mèo được chú ý vào lúc nó đang ngoan sẽ giúp nhiều hơn là la mắng.
Cất đồ dễ vỡ và đồ nguy hiểm. Thuốc men, dây chun, kim chỉ, pin cúc áo, đồ thuỷ tinh: cất vào ngăn kéo hoặc hộp có nắp. Đồ rơi vỡ thì không vui, còn đồ nhỏ rơi xuống sàn có thể bị mèo nuốt phải.
Cho mèo chỗ cao của riêng nó. Kệ leo, trụ cào có tầng, bậu cửa sổ có lót khăn: mèo thích ngồi chỗ cao để quan sát, có chỗ riêng thì bớt nhảy lên bàn làm việc và bàn ăn.
Chơi đủ mỗi ngày. Vài phiên chơi ngắn với cần câu lông, quả bóng nhỏ, để mèo được rình, đuổi, vồ và “bắt được” ở cuối. Mèo được dùng đủ bản năng săn thì ít đi tìm việc trên mặt bàn hơn.
Đổi thói quen bày đồ. Đặt đồ vào giữa bàn thay vì sát mép, dùng cốc đáy rộng, có nắp. Không phải để thắng con mèo, mà để mỗi lần nó thử thì không có gì đáng tiếc xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Mèo đẩy đồ khỏi bàn có phải vì nó muốn trêu chủ không?
Dùng chữ trêu thì hơi gán ý người cho mèo. Điều dễ thấy là nhiều con mèo học được rằng làm rơi đồ thì có người chú ý, và chúng lặp lại hành vi có kết quả. Cộng thêm bản năng vờn vật nhỏ và tính tò mò, hành vi này trông rất giống cố tình.
Có nên quát hoặc vỗ vào mèo khi nó gạt đồ không?
Không nên. Quát mắng có thể làm mèo sợ chủ hoặc vẫn coi đó là sự chú ý. Tốt hơn là lặng lẽ cất đồ, bế mèo xuống không nói nhiều, rồi dành thời gian chơi với nó vào lúc khác để nhu cầu vận động và được chú ý được đáp ứng.
Mèo con có hay gạt đồ hơn mèo trưởng thành không?
Mèo con và mèo trẻ thường hiếu động, tò mò và hay thử mọi thứ bằng chân, nên các vụ đẩy đồ thường dày hơn. Nhiều con bớt dần khi lớn, nhất là khi có đủ đồ chơi, chỗ leo trèo và thời gian chơi với chủ.
Làm sao để mèo không nhảy lên bàn ăn?
Cho mèo một chỗ cao khác hấp dẫn hơn gần đó, như kệ leo hay bậu cửa sổ có khăn, khen thưởng khi nó dùng chỗ đó. Dọn sạch thức ăn trên bàn để không có phần thưởng khi nhảy lên. Cần kiên nhẫn vài tuần, mỗi người trong nhà làm giống nhau.
Mèo đột nhiên phá đồ nhiều hơn hẳn thì có đáng lo không?
Thay đổi đột ngột có thể do chán, do nhà có biến động như người mới, đồ mới, chuyển nhà, hoặc đôi khi do mèo không khoẻ. Nếu kèm theo bỏ ăn, kêu nhiều bất thường, đi vệ sinh ngoài khay hay gầy đi, nên đưa mèo đi khám bác sĩ thú y.
Đồ chơi nào giúp mèo bớt nghịch đồ trên bàn?
Đồ chơi để mèo được săn: cần câu có lông hoặc dải vải, bóng nhỏ, chuột vải. Đồ chơi đựng hạt để mèo phải khều mới ăn được cũng giúp mèo bận rộn. Đổi đồ chơi luân phiên vài ngày một lần để mèo không chán.
