Quà tự tay làm có một sức nặng mà quà mua sẵn khó có: từng mũi đan, từng nếp gấp, từng dòng chữ đều là thời gian của người tặng. Vấn đề nằm đúng ở chữ “thời gian”. Người làm quà handmade lần đầu thường tính một tuần, làm hết ba tháng, và món quà tới tay người nhận theo một lịch trình rất riêng.
Dưới đây là những mẩu chuyện vui về những lần tự làm quà: khăn len đan mãi chưa xong, thiệp nổi không chịu đứng, nến thơm chẳng thơm, hũ lời nhắn, giấy gói quà và khoảnh khắc người nhận cầm món quà trên tay mà chưa đoán ra là gì. Cuối bài có phần “chuyện thật đằng sau” với vài mẹo để món quà kịp ngày và an toàn khi làm.
Đan khăn len
Khăn dài theo mùa
Tháng mười, Na quyết định đan khăn len tặng bạn thân trước mùa lạnh. Tuần đầu đan được một gang tay. Tuần thứ hai bận thi, không đan mũi nào. Tháng mười một, khăn dài bằng cánh tay. Tháng mười hai, trời lạnh thật, Na đan mải miết mỗi tối. Tháng hai, chiếc khăn hoàn thành, dài, ấm, màu xanh rêu đúng sở thích của bạn. Na trao quà vào một ngày nắng ba mươi độ. Bạn quấn thử khăn lên cổ, mồ hôi chảy ròng ròng mà vẫn cười rất tươi, hẹn mùa đông năm sau sẽ quàng ngay ngày đầu tiên. Na thì đã bắt đầu đan chiếc thứ hai, từ tháng ba.
Một mũi tuột, cả hàng đi theo
Bống đan khăn được nửa chừng thì làm rơi kim, một mũi đan tuột ra. Bống chưa kịp nhặt, mũi đan tuột kéo theo mũi bên dưới, rồi bên dưới nữa, chạy dọc xuống như một chiếc thang. Bống hoảng hốt giữ chặt, nhờ cả bạn cùng phòng cầm hộ một đầu. Hai người vừa giữ vừa xem video hướng dẫn cách móc lại mũi tuột bằng kim móc. Mất một tiếng, chiếc thang được leo ngược lên từng bậc, khăn lành lặn trở lại. Kể từ bữa đó Bống luôn đan bên cạnh một chiếc kim băng, sẵn sàng giữ mũi đan nào định bỏ trốn.
Đan len dạy người ta kiên nhẫn, nhưng muốn quà kịp mùa thì cần thêm một thứ nữa: bắt đầu sớm hơn mình nghĩ.
Thiệp tự làm
Thiệp nổi không chịu đứng
Tèo làm thiệp sinh nhật kiểu thiệp nổi, mở ra là có hình chiếc bánh kem bật lên ba chiều. Video hướng dẫn trông rất đơn giản: gấp, cắt, dán. Tèo gấp, cắt, dán. Mở thiệp ra, chiếc bánh nằm im, mặt cắm xuống. Gấp lại, mở lần nữa, bánh nghiêng sang trái rồi đổ. Tèo cắt lại các nếp gấp, dùng giấy dày hơn, dán lại. Mở ra lần thứ năm, chiếc bánh kem đứng thẳng, vững vàng. Tèo mừng tới mức mở ra đóng vào hai mươi lần, cho tới khi nếp gấp bắt đầu mỏi và chiếc bánh lại từ từ nằm xuống nghỉ.
Keo dán ở khắp nơi trừ chỗ cần dán
Mít làm thiệp kỷ niệm có dán hoa khô và những mảnh giấy màu nhỏ. Dùng keo sữa thì lâu khô, Mít chuyển sang keo dán giấy dạng lỏng cho nhanh. Kết quả là keo dính lên ngón tay, ngón tay dính vào giấy màu, giấy màu dính sang mặt bàn, hoa khô dính lên tóc. Riêng tấm thiệp thì vẫn còn vài chỗ chưa dính. Mít rửa tay, lau bàn, gỡ hoa trên tóc, rồi dùng tăm chấm từng chấm keo nhỏ. Tấm thiệp hoàn thành rất xinh. Người nhận khen thiệp có mùi hoa khô rất dễ chịu, không biết rằng mùi ấy đã theo Mít cả buổi tối.
Đồ thủ công nhỏ cần ít keo hơn ta tưởng. Một que tăm chấm keo cẩn thận cứu được cả buổi dọn dẹp.
Nến thơm tự làm
Nến thơm chẳng thơm
Khoa mua sáp, bấc và một lọ tinh dầu nhỏ, làm hũ nến thơm tặng chị gái. Đun sáp cách thuỷ xong, Khoa nhỏ vài giọt tinh dầu, đổ vào cốc, để đông. Nến đẹp, trắng mịn. Khoa ngửi thử: không thấy mùi gì. Đốt thử: vẫn không thấy. Khoa đọc lại hướng dẫn mới biết phải cho tinh dầu khi sáp nguội bớt, và cần nhiều hơn vài giọt nhiều. Mẻ thứ hai thơm dịu đúng ý. Chị gái nhận được hai hũ nến: một hũ thơm để đốt, một hũ không thơm Khoa gọi là “nến thiền định”, dành cho lúc cần sự yên tĩnh tuyệt đối.
Mặt nến lõm như miệng núi lửa
Bin đổ nến vào cốc thuỷ tinh, sáp nóng đầy tới miệng, mặt phẳng bóng như gương. Bin đi ngủ, sáng dậy thì thấy giữa mặt nến lõm một hố sâu quanh sợi bấc, như miệng núi lửa thu nhỏ. Sáp co lại khi nguội, phần giữa nguội sau nên lõm xuống. Bin đun thêm một ít sáp, đổ lấp lớp thứ hai. Mặt nến phẳng lại. Bin tặng nến cho bạn kèm lời dặn: đốt lần đầu nên để lâu cho mặt sáp chảy đều. Bạn đốt nến, ngồi đọc sách cả buổi, nhắn tin cảm ơn vì nhờ hũ nến mà bạn đọc xong được một cuốn sách để dành từ lâu.
Nến tự làm đẹp nhất khi được làm cẩn thận: đun cách thuỷ, không rời mắt khỏi nồi sáp, và để nguội ở nơi yên tĩnh.
Hũ lời nhắn và cuốn album
Ba trăm sáu mươi lăm lời nhắn
Tũn muốn làm một hũ thuỷ tinh đựng ba trăm sáu mươi lăm mẩu giấy cuộn tròn, mỗi ngày mở một lời nhắn, tặng bạn thân dịp sinh nhật. Tối đầu tiên, Tũn viết được bốn mươi lời nhắn rất cảm động. Tối thứ hai viết thêm ba mươi, bắt đầu hơi giống nhau. Tối thứ ba, lời nhắn thứ chín mươi là “Nhớ uống đủ nước nhé”, lời nhắn thứ chín mươi mốt là “Nhớ uống nước”. Tũn ngừng lại, đổi kế hoạch thành hũ một trăm lời nhắn, xen kẽ thêm vài câu hỏi vui để bạn trả lời. Bạn nhận hũ, mở ngẫu nhiên đúng mẩu “Nhớ uống nước”, cười và đi rót nước ngay.
Album dán ảnh bằng hồ
Chị Hoa làm album ảnh kỷ niệm tặng nhóm bạn cũ, in ảnh ra, dán từng tấm lên giấy bìa màu bằng hồ dán. Dán xong ba mươi trang, chị ép album dưới chồng sách cho phẳng. Sáng hôm sau mở ra, giấy bìa đã gợn sóng như mặt hồ có gió, vài tấm ảnh cong mép bật lên. Chị đi mua băng dính hai mặt, dán lại từng tấm. Album hơi dày hơn dự kiến, nhưng ảnh nằm im. Buổi họp lớp, cuốn album được chuyền tay qua mười hai người, ai cũng dừng lại rất lâu ở mỗi trang, chẳng ai để ý giấy bìa có gợn sóng hay không.
Món quà nhiều chữ nhiều ảnh cần nhiều thời gian hơn món quà chỉ cần khéo tay. Đặt mục tiêu vừa sức thì cảm xúc đến tận lời nhắn cuối.
Gói quà
Giấy gói thiếu một gang tay
Bin gói một hộp quà hình chữ nhật, cắt tờ giấy gói vừa khít theo ước lượng bằng mắt. Quấn giấy quanh hộp thì hai mép cách nhau đúng một gang tay. Bin xoay hộp nằm chéo, vẫn thiếu. Cắt thêm một mảnh giấy nhỏ dán vào khoảng hở, hoa văn trên hai mảnh không khớp, như một chiếc áo vá. Bin bèn dán thêm một chiếc nơ to đúng chỗ ấy để che. Người nhận khen chiếc nơ đặt lệch rất có ý đồ. Sau lần ấy mỗi lần gói quà, Bin đều đo vòng quanh hộp bằng sợi dây trước, rồi cắt giấy dư ra một chút.
Băng dính nhiều hơn giấy
Mít gói chiếc cốc tặng bạn, món quà hình tròn có quai, không có góc nào để gấp. Mít quấn giấy, giấy bung. Dán một miếng băng dính, giấy vẫn phồng. Dán thêm, thêm nữa. Hai mươi phút sau, món quà trông như một quả bóng được bọc băng dính bóng loáng, giấy gói chỉ còn lấp ló ở vài chỗ. Bạn nhận quà, mất năm phút mới mở được, vừa mở vừa cười. Lần sau Mít học được cách cho món đồ có hình dạng khó gói vào một chiếc túi giấy hoặc hộp nhỏ trước. Đơn giản hơn hẳn, nhưng bạn bảo vẫn nhớ món quà bọc băng dính hơn.
Gói quà khó nhất là những món không vuông vức. Cho vào hộp hoặc túi trước rồi gói là mẹo mà người bán hàng nào cũng biết.
Ngày trao quà
Đoán mãi không ra là cái gì
Khoa tặng bạn một món quà tự làm từ gỗ, ngồi chà nhám, đánh bóng mất cả tháng. Bạn mở hộp, cầm lên, xoay qua xoay lại, cười rất tươi rồi hỏi nhỏ: “Cái này để kê điện thoại hay để gác đũa?”. Khoa trả lời đó là giá để chìa khoá. Bạn gật đầu thật mạnh, bảo trông rất tiện. Hôm sau bạn gửi ảnh: chiếc giá đặt cạnh cửa, treo đủ bốn chùm chìa khoá, còn kê thêm chiếc điện thoại ở rãnh trên. Khoa nhìn ảnh, thấy món quà của mình hoá ra đa năng hơn mình nghĩ, và người nhận đã tìm ra công dụng thứ hai.
Món quà được dùng thật
Chị Hoa đan cho đứa cháu nhỏ một chiếc mũ len có hai chiếc tai gấu. Chiếc mũ hơi rộng, tai gấu một bên to một bên nhỏ. Chị hơi ngại, bảo cứ để đó chơi. Mùa đông năm ấy, mỗi lần gọi điện, chị đều thấy cháu đội chiếc mũ, kể cả lúc ăn cơm, kể cả lúc ngủ trưa. Mẹ cháu kể chiếc mũ đã được giặt bảy lần, cháu nhất định không chịu đội mũ khác. Chị Hoa hiểu ra món quà tự làm không cần hoàn hảo, nó chỉ cần được người nhận yêu, và tai gấu lệch có khi lại là điều đáng yêu nhất.
Quà tự làm hiếm khi giống ảnh mẫu. Nhưng người nhận thường không so với ảnh mẫu, họ so với việc có người đã dành thời gian cho mình.
Chuyện thật đằng sau: làm quà handmade kịp ngày và an toàn
Quà tự làm đẹp nhất là quà làm vừa sức và tới đúng hẹn. Mấy điều sau gom từ chính những lần trễ hẹn và vụng tay ở trên:
- Tính ngược thời gian: lấy ngày tặng trừ đi, rồi nhân đôi thời gian dự kiến. Người mới đan len, làm đồ gỗ thường mất lâu hơn ước lượng.
- Làm thử một bản nhỏ trước khi làm bản thật: một ô đan, một tấm thiệp nháp, một hũ nến nhỏ.
- Chọn món vừa tay: người mới nên bắt đầu bằng khăn len mũi đơn, thiệp gấp phẳng, album ảnh, hũ lời nhắn, thay vì mẫu phức tạp.
- Làm nến: đun sáp cách thuỷ trên lửa nhỏ, không bỏ đi khi đang đun, để xa rèm cửa, giấy, tầm tay trẻ nhỏ. Sáp quá nóng bốc khói thì tắt bếp ngay.
- Súng bắn keo nóng, dao rọc giấy dùng trên tấm lót, cất khỏi tầm tay trẻ em. Xà phòng tự làm theo cách nấu với xút là hoá chất ăn da, người mới nên dùng phôi xà phòng làm sẵn.
- Gói quà khó hình dạng thì cho vào hộp hoặc túi giấy trước, đo vòng quanh hộp bằng dây trước khi cắt giấy.
Món quà tự làm không cần hoàn hảo. Nó chỉ cần đến đúng người, đúng dịp, và không để lại vết bỏng nào trên tay người làm.
Câu hỏi thường gặp
Người mới học đan nên bắt đầu đan món gì?
Khăn quàng mũi đơn giản là lựa chọn phổ biến vì chỉ cần đan thẳng hàng, không phải tăng giảm mũi. Nên chọn len cỡ vừa, màu sáng để dễ nhìn mũi và kim cỡ phù hợp với len. Một chiếc khăn ngắn hoặc khăn cho trẻ nhỏ giúp hoàn thành nhanh, đỡ nản.
Vì sao nến tự làm bị lõm ở giữa?
Sáp co lại khi nguội, phần giữa nguội sau cùng nên thường lõm xuống quanh bấc. Cách xử lý phổ biến là đổ thêm một lớp sáp mỏng lên sau khi lớp đầu đã đông, để nến nguội từ từ ở nơi không có gió và tránh làm lạnh đột ngột.
Làm nến thơm tại nhà có an toàn không?
Có thể làm an toàn nếu đun sáp cách thuỷ, lửa nhỏ, không rời bếp khi đang đun, giữ xa vật dễ cháy và trẻ nhỏ. Không đổ nước vào sáp đang nóng hoặc đang cháy. Khi đốt nến, đặt trên bề mặt chịu nhiệt, không để nến cháy khi không có người.
Làm thiệp nổi sao cho hình đứng được?
Dùng giấy đủ dày, cắt nếp gấp chính xác và gấp miết kỹ theo đường gập. Phần hình nổi nên dán vào hai bên nếp gấp chính một cách đối xứng. Làm bản nháp bằng giấy thường trước để kiểm tra, rồi mới làm bản thật trên giấy đẹp.
Quà tự làm có thể tặng cho những dịp nào?
Sinh nhật, kỷ niệm, chia tay đồng nghiệp, tân gia hay đơn giản là lời cảm ơn đều hợp. Với dịp trang trọng, quà tự làm đi kèm một món nhỏ mua sẵn cũng là cách hay. Chọn món phù hợp sở thích người nhận và tính dùng được hằng ngày thì quà sẽ được dùng lâu.
Gói quà có hình dạng tròn, méo thế nào cho gọn?
Cách đơn giản là cho món quà vào hộp hoặc túi giấy có kích thước vừa rồi mới gói. Với đồ mềm như khăn, có thể cuộn tròn trong giấy và buộc hai đầu như chiếc kẹo. Dùng giấy gói mềm, có độ dẻo giúp gấp nếp ôm theo hình dạng dễ hơn.