Một chiếc cúc áo đứt, một đường gấu quần bung chỉ, một lỗ thủng nhỏ ở khuỷu tay áo: những hỏng hóc bé tí mà ai cũng nghĩ mình tự xử lý được trong năm phút. Rồi hộp kim chỉ được mở ra, cây kim bé như sợi tóc, đầu chỉ xơ ra như bông lau, và năm phút trở thành cả một buổi tối.
Dưới đây là những mẩu chuyện vui về những lần tự khâu vá quần áo: xâu kim, khâu cúc, lên gấu quần, vá lỗ thủng, đánh vật với chiếc máy khâu cũ. Cuối bài có phần “chuyện thật đằng sau” với vài mẹo khâu tay cơ bản, đủ để chiếc áo sống thêm vài mùa nữa.
Xâu kim là cửa ải đầu tiên
Mười phút cho một cây kim
Tèo cần khâu lại chiếc cúc áo sơ mi trước buổi phỏng vấn sáng mai. Tèo cầm cây kim lên, nheo mắt, đưa đầu chỉ vào lỗ kim. Trượt. Lần nữa, chỉ chạm vào thành kim rồi tòe ra. Tèo xoắn đầu chỉ cho nhọn, đưa vào, lại trượt. Mười phút trôi qua, cây kim vẫn trống. Tèo kéo đèn bàn sát lại, đặt cây kim lên nền giấy trắng cho dễ thấy, cắt đầu chỉ chéo bằng kéo sắc. Lần này chỉ xuyên qua ngọt như chưa từng có chuyện gì. Tèo hít một hơi dài như vừa qua được vòng phỏng vấn đầu tiên.
Sợi chỉ dài gấp ba sải tay
Na nghĩ chỉ dài thì khâu được lâu, khỏi phải xâu kim lại. Na kéo một sợi chỉ dài gần bằng chiều dài cả căn phòng. Khâu được năm mũi, sợi chỉ bắt đầu xoắn lại, thắt nút ở những chỗ không ai mời. Na gỡ nút này, nút khác lại hình thành. Mười phút sau, sợi chỉ thành một búi rối như tổ chim, quấn cả vào ngón tay. Na cắt bỏ, xâu lại sợi mới dài chừng một sải tay. Khâu nhẹ nhàng, không rối lần nào. Na nhận ra chỉ dài không tiết kiệm thời gian, nó chỉ chuyển thời gian từ xâu kim sang gỡ rối.
Xâu kim cần ánh sáng tốt, đầu chỉ được cắt gọn và một chút bình tĩnh. Ba thứ ấy thường xuất hiện ngay sau khi người ta bỏ cuộc lần thứ nhất.
Khâu cúc áo
Khâu dính luôn hai lớp áo
Bin khâu lại chiếc cúc áo khoác, khâu rất kỹ, đi qua đi lại hai mươi vòng chỉ cho chắc. Khâu xong, Bin mặc thử thì thấy vạt áo không mở ra được. Mỗi mũi kim đều đi xuyên qua cả lớp vải ngoài lẫn lớp lót bên trong, rồi xuyên luôn qua vạt áo bên kia đang nằm bên dưới. Chiếc cúc chắc chắn tới mức hai vạt áo đã được khâu dính vào nhau vĩnh viễn. Bin ngồi tháo chỉ mất gấp đôi thời gian khâu. Lần sau Bin luồn một miếng bìa cứng vào giữa hai lớp vải trước khi khâu, chỉ để chắc chắn mình chỉ khâu một lớp.
Cúc khâu lệch một khuyết
Tũn khâu lại ba chiếc cúc áo sơ mi bị đứt, cẩn thận, đều tay. Mặc vào cài từ trên xuống thì tới chiếc cuối cùng thừa ra một khuyết áo, vạt áo bên dài bên ngắn. Tũn khâu chiếc cúc thứ hai thấp hơn vị trí cũ một chút, kéo lệch cả hàng. Tũn đứng trước gương, nghĩ có nên coi đây là phong cách bất đối xứng. Cuối cùng Tũn tháo ra, cài khuy áo trước, đánh dấu vị trí cúc bằng xà phòng qua lỗ khuyết, rồi mới khâu. Ba chiếc cúc lần này nằm ngay hàng thẳng lối, như chưa từng bị đứt.
Khâu cúc không cần khâu nhiều vòng, cần khâu đúng chỗ. Cài khuy trước rồi đánh dấu là mẹo nhỏ tiết kiệm một buổi tháo chỉ.
Lên gấu quần
Bên dài bên ngắn
Khoa mua quần âu về hơi dài, quyết định tự lên gấu. Khoa gấp ống trái lên, khâu xong, mặc thử, vừa đẹp. Khoa gấp ống phải lên theo cảm giác, khâu xong, mặc thử, đứng trước gương thì thấy một bên chạm mắt cá, một bên lửng lơ cao hơn hai ngón tay. Khoa tháo ống phải, đo lại bằng thước dây theo ống trái, ghim kim băng, khâu lại. Lần này hai bên bằng nhau. Nhưng ống trái giờ trông như hơi nhăn so với ống mới khâu lại. Khoa quyết định dừng ở đây, bởi đi tiếp có khi chiếc quần sẽ thành quần lửng.
Ghim bấm văn phòng thay chỉ
Mít cần lên gấu chiếc quần để mặc ngay buổi sáng, không có thời gian khâu. Mít nhìn quanh, thấy cái dập ghim trên bàn làm việc, gấp gấu quần lên, bấm năm cái ghim mỗi bên. Gọn, nhanh, nhìn từ ngoài vào không thấy gì. Buổi sáng trôi qua êm đẹp. Tới chiều, mỗi lần Mít bước lên cầu thang, một cái ghim lại móc vào tất, kéo sợi. Hết ngày, đôi tất có mấy đường xước, quần có mấy lỗ nhỏ. Tối đó Mít ngồi khâu gấu đàng hoàng, còn cái dập ghim được trả về đúng nhiệm vụ của nó là bấm giấy.
Lên gấu quần đẹp hay không phụ thuộc vào bước đo nhiều hơn bước khâu. Mặc quần vào, đi đúng đôi giày hay đi, rồi mới ghim.
Vá lỗ thủng
Miếng vá to hơn cái lỗ
Chiếc quần bò yêu thích của Na thủng một lỗ nhỏ ở đầu gối. Na cắt một miếng vải bò cũ để vá. Sợ không đủ, Na cắt to hơn một chút. Sợ đường khâu bung, Na khâu thêm một vòng viền. Sợ nhìn đơn điệu, Na khâu thêm một hình trái tim bằng chỉ đỏ. Xong xuôi, miếng vá to bằng bàn tay, nổi bật như một tấm huy hiệu. Bạn bè nhìn thấy khen quần cá tính, hỏi mua ở đâu. Na trả lời thật là tự vá. Sau lần ấy cả nhóm bạn mang quần thủng tới nhờ Na vá, và Na thành thợ vá quần bò không lương.
Vá tất bằng chỉ khác màu
Anh Long có đôi tất đen thủng ở ngón chân cái. Trong nhà chỉ còn cuộn chỉ trắng. Anh nghĩ đi trong giày, ai mà thấy. Anh khâu túm lỗ thủng lại thành một cục nhỏ, chắc chắn. Chiều đó anh được mời về nhà một người bạn, phải cởi giày ở cửa. Cả nhà bạn ngồi quanh mâm, ánh mắt ai cũng dừng lại một giây ở cái chấm trắng nổi bật trên nền tất đen. Anh Long tỉnh bơ giải thích đó là tất có đánh dấu để không lẫn với tất của người khác. Ai cũng gật gù, chẳng ai tin.
Vá đẹp là vá kín đáo, chọn chỉ cùng màu và khâu nhỏ mũi. Còn vá như một món trang trí thì cũng là một lựa chọn, miễn là cố ý.
Chiếc máy khâu cũ trong nhà
Máy khâu đạp chân chạy ngược
Nhà bà ngoại có chiếc máy khâu đạp chân cũ, Bống xin dùng thử. Bà hướng dẫn: đạp đều chân, kéo vải nhẹ tay. Bống đạp. Bánh xe quay ngược, kim chạy ngược, chỉ rối tung bên dưới. Bà cười, chỉ cho Bống đặt tay lên bánh xe để khởi động đúng chiều, rồi mới đạp. Bống đạp lại, đường may chạy thẳng tắp. Bống mê tới mức may một lúc mười cái túi vải nhỏ đựng đồ, tặng cả nhà. Bà ngoại nhận một cái, cất vào ngăn tủ, bảo đây là sản phẩm đầu tay của thợ may mới nhất trong nhà.
Chỉ suốt rối thành tổ chim
Khoa mượn được chiếc máy khâu điện nhỏ, lắp chỉ theo hình vẽ, bật máy. Bên trên đường may trông rất đẹp. Lật vải ra mặt sau thì thấy một búi chỉ to tướng, rối như tổ chim, dính chặt vào vải. Khoa tắt máy, tháo vải, cắt chỉ, lắp lại, may tiếp. Mặt sau lại thêm một tổ chim. Sau ba lần, Khoa tìm video hướng dẫn, phát hiện mình quên luồn chỉ qua một cái móc nhỏ phía trên. Luồn lại đúng, đường may hai mặt đều đẹp. Khoa giữ lại miếng vải có ba tổ chim, ghim lên tường như một bức tranh trừu tượng.
Máy khâu nào cũng có một đường đi của chỉ. Bỏ sót một chiếc móc nhỏ là cả mặt sau tấm vải lên tiếng ngay.
Nhờ cô thợ may đầu ngõ
Cô thợ may nhìn đường khâu
Sau ba lần tự sửa chiếc váy rộng eo không thành, chị Hoa mang ra tiệm may đầu ngõ. Cô thợ may lật mặt trong, nhìn đường khâu tay của chị, cười hiền: “Chị khâu chắc tay đấy, chỉ là khâu hơi nhiều”. Cô tháo mấy đường chỉ cũ, ướm lại trên người chị, ghim vài chiếc kim, chạy máy năm phút. Chiếc váy vừa như được may đo. Chị Hoa hỏi bí quyết, cô bảo chẳng có gì, chỉ là ướm trên người chứ không ướm trên bàn. Chị về nhà ghi câu ấy vào sổ, cạnh dòng ghi chú về cách khâu cúc.
Túi đồ chờ sửa
Trong tủ của Tũn có một túi vải đựng đồ chờ sửa: chiếc áo đứt cúc, chiếc quần bung gấu, cái túi xách tuột quai. Mỗi tháng Tũn lại hứa cuối tuần sẽ tự sửa hết. Một năm sau, cái túi đã đầy, có cả những chiếc áo Tũn không còn mặc vừa. Một hôm Tũn mang cả túi ra tiệm may, cô thợ sửa hết trong một buổi chiều với giá chỉ bằng một bữa ăn. Tũn mặc lại được chiếc áo yêu thích sau một năm. Từ đó Tũn chia đồ làm hai loại: khâu cúc thì tự làm ngay, còn những thứ cần máy thì gửi cô thợ luôn trong tuần.
Biết việc nào tự khâu trong mười phút, việc nào nên gửi thợ, là cách để túi đồ chờ sửa không bao giờ đầy.
Chuyện thật đằng sau: khâu vá cơ bản cho người mới
Khâu tay cơ bản là kỹ năng nhỏ nhưng dùng cả đời. Mấy mẹo sau gom từ chính những lần vụng về ở trên:
- Xâu kim: cắt đầu chỉ chéo bằng kéo sắc, ngồi chỗ đủ sáng, đặt kim trước nền sáng màu. Dùng sợi chỉ dài khoảng một sải tay để đỡ rối.
- Khâu cúc: cài khuy trước rồi đánh dấu vị trí cúc qua lỗ khuyết. Đặt một que tăm lên mặt cúc khi khâu để chừa chân cúc, khâu xong rút que ra, quấn chỉ quanh chân vài vòng rồi thắt nút ở mặt trái.
- Chỉ khâu một lớp vải: luồn bìa cứng hoặc tay vào giữa hai lớp áo để kim không xuyên sang vạt bên kia.
- Lên gấu quần: mặc quần với đôi giày hay đi, ghim đánh dấu, đo bằng thước dây để hai bên bằng nhau, khâu mũi vắt nhỏ để không lộ chỉ ra ngoài.
- Vá: chọn chỉ cùng màu, vải vá cùng loại, khâu mũi nhỏ, đều. Lỗ ở chỗ hay co kéo như đầu gối nên vá lót từ mặt trong.
- Gửi thợ may với đồ đắt tiền, vải da, vải co giãn mạnh, áo vest, sửa eo, thay khoá kéo — những việc cần máy và kinh nghiệm ướm trên người.
Một hộp kim chỉ nhỏ gồm vài màu chỉ cơ bản, vài cây kim, một chiếc kéo sắc và một hộp kim ghim là đủ cho phần lớn tình huống trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Khâu cúc áo thế nào cho chắc mà không bị cứng?
Khâu qua lại các lỗ cúc khoảng vài vòng là đủ, không cần quá nhiều. Đặt một que tăm lên mặt cúc khi khâu để chừa chân cúc, sau đó rút que ra, quấn chỉ quanh phần chân vài vòng rồi thắt nút chắc ở mặt trái vải. Chân cúc giúp cài khuy dễ và chỉ không bị cứa đứt.
Vì sao chỉ hay bị rối khi khâu tay?
Sợi chỉ quá dài, bị xoắn trong lúc khâu hoặc kéo chỉ quá mạnh đều dễ làm rối. Dùng đoạn chỉ dài khoảng một sải tay, thỉnh thoảng thả kim cho chỉ tự xoay lại, kéo chỉ nhẹ và đều tay. Một số người vuốt chỉ qua sáp ong hoặc xà phòng khô cho chỉ trơn hơn.
Mũi khâu vắt dùng để làm gì?
Mũi khâu vắt thường dùng để lên gấu quần, gấu váy, viền tay áo vì nó chỉ lấy rất ít sợi vải ở mặt ngoài nên gần như không lộ chỉ. Kim đi chéo giữa mép gấp và lớp vải chính, mũi nhỏ và cách đều. Chọn chỉ cùng màu với vải để đường khâu kín đáo hơn.
Quần bò thủng ở đầu gối có vá được không?
Vá được, cách phổ biến là đặt miếng vải bò lót ở mặt trong rồi khâu dày quanh lỗ, có thể khâu tay hoặc bằng máy. Chọn vải lót có màu gần giống để đỡ lộ. Nếu muốn kín đáo hơn, tiệm may có thể mạng lại bằng máy theo hướng sợi vải.
Nên chuẩn bị hộp kim chỉ gồm những gì?
Vài cuộn chỉ màu cơ bản như trắng, đen, xám, xanh than, be; vài cây kim cỡ khác nhau; một chiếc kéo nhỏ sắc; kim ghim, kim băng; thước dây; một ít cúc dự phòng và đê khâu nếu hay khâu vải dày. Ngần ấy đủ cho phần lớn việc sửa nhỏ trong nhà.
Khi nào nên mang quần áo ra tiệm may thay vì tự sửa?
Khi cần sửa dáng như bóp eo, thu ống, khi thay khoá kéo, sửa áo vest, đồ da, vải co giãn hoặc đồ đắt tiền. Những việc này cần máy chuyên dụng và kinh nghiệm ướm trên người, tự làm dễ hỏng dáng hoặc để lại lỗ kim khó che.