Túi nhỏ trên quần jean được làm ra từ cuối thế kỷ 19 để đựng đồng hồ bỏ túi, loại đồng hồ có dây xích mà người lao động thời đó hay mang theo. Đồng hồ đeo tay phổ biến rồi, chiếc túi vẫn ở lại, giờ thì đựng đồng xu, chiếc chìa khoá, đôi khi là tờ tiền gấp nhỏ lỡ quên đến lúc đem giặt mới thấy.
Tủ quần áo nào cũng có những chi tiết như thế: có vẻ thừa nhưng từng có lý do, hoặc nhỏ xíu mà giải quyết một việc lớn. 11 câu đố dưới đây đi từ chiếc quần jean, áo sơ mi tới đôi giày thể thao và chiếc áo len hay nổ lách tách. Đố nhau lúc gấp quần áo là hợp, ai trả lời đúng nhiều nhất được miễn gấp tất.
Chiếc quần jean: túi nhỏ, đinh tán và màu bạc
Quần jean ra đời làm đồ bảo hộ cho người lao động, và nhiều chi tiết của nó vẫn mang dấu vết đó.
Câu 1. Vì sao quần jean có một chiếc túi bé xíu nằm trong túi trước bên phải?
Gợi ý: Thử nghĩ xem người thợ mỏ cuối thế kỷ 19 cần giữ món đồ quý nào cho khỏi vỡ.
Đáp án: Thời quần jean mới ra đời, người ta xem giờ bằng đồng hồ bỏ túi. Bỏ đồng hồ chung với chìa khoá, dao, đồng xu trong túi lớn thì dễ trầy, dễ vỡ mặt kính. Chiếc túi nhỏ được may riêng để đồng hồ nằm gọn, không bị va đập và không rơi ra khi cúi người làm việc. Cách giải thích này được nhiều nhà sử học thời trang ghi nhận.
Ngày nay chiếc túi được giữ lại như một nét nhận diện quen thuộc. Người dùng biến nó thành chỗ cất đồng xu, chìa khoá tủ, bật lửa hay tấm vé gửi xe. Vé gửi xe để ở đây thì nhớ lấy ra trước khi giặt, không thì lại thành chuyện vui ở bãi xe.
Câu 2. Vì sao góc túi quần jean có những chiếc đinh tán bằng kim loại?
Gợi ý: Chỗ nào trên túi quần hay bị toác ra nhất khi nhét đồ nặng vào?
Đáp án: Góc miệng túi là chỗ chịu lực kéo nhiều nhất, nhất là khi người thợ nhét dụng cụ, quặng đá vào túi. Đường chỉ ở đó hay bục trước. Cuối thế kỷ 19, một người thợ may ở Mỹ nghĩ ra cách đóng đinh tán đồng vào các góc này để giữ hai lớp vải chắc lại với nhau, và cách làm ấy được cấp bằng sáng chế năm 1873.
Đinh tán vì thế là chi tiết chịu lực thật sự, không phải chỉ để trang trí. Về sau một số chỗ đinh tán bị bỏ đi hoặc may chìm, vì đinh lộ ra cọ vào ghế ngồi, yên ngựa. Ngày nay nhiều quần jean vẫn giữ đinh tán ở túi trước như một nét truyền thống.
Câu 3. Vì sao quần jean càng mặc càng bạc màu, còn mặt trong lại nhạt hơn mặt ngoài?
Gợi ý: Màu xanh của vải jean không ngấm tới lõi sợi.
Đáp án: Vải jean được dệt chéo từ hai loại sợi: sợi dọc nhuộm chàm màu xanh và sợi ngang để trắng. Kiểu dệt chéo làm sợi xanh nổi nhiều ở mặt ngoài, sợi trắng nổi nhiều ở mặt trong, nên mặt trong nhạt hơn. Thuốc nhuộm chàm lại chỉ bám ở lớp ngoài cùng của sợi, lõi sợi vẫn trắng.
Mỗi lần mặc, cọ xát, giặt, lớp màu bên ngoài mòn dần, lộ lõi trắng ra, quần bạc đi, nhất là ở đầu gối, đùi và mép túi. Muốn giữ màu lâu: lộn trái khi giặt, giặt nước lạnh, không giặt quá thường xuyên và phơi trong bóng râm.
Áo sơ mi: hàng cúc và vòng vải sau lưng
Hai chi tiết nhỏ trên áo sơ mi mà ai mặc cũng thấy nhưng ít ai nhìn kỹ.
Câu 4. Vì sao áo sơ mi nam cài cúc bên phải, áo nữ lại cài bên trái?
Gợi ý: Câu này đáp án không chắc chắn, và đó chính là điều thú vị.
Đáp án: Không ai biết chắc. Có nhiều cách giải thích được truyền lại. Một cách cho rằng thời xưa phụ nữ giàu có được người hầu mặc đồ giúp, người hầu đứng đối diện, phần lớn thuận tay phải, nên cúc đặt bên trái của người mặc cho tiện. Cách khác cho rằng đàn ông cầm vũ khí tay phải, cúc bên phải giúp tay trái mở áo trong khi tay phải rảnh. Cũng có giả thuyết liên quan tới việc bế con hay cưỡi ngựa.
Chưa giả thuyết nào có bằng chứng đủ chắc. Điều chắc chắn là quy ước đã có từ lâu và ngành may vẫn giữ theo thói quen. Ngày nay nhiều áo kiểu không phân biệt giới cài theo cả hai cách, nên đừng dùng hàng cúc để đoán áo của ai.
Câu 5. Vì sao sau lưng nhiều áo sơ mi có một vòng vải nhỏ ở đường may cầu vai?
Gợi ý: Hãy tưởng tượng phòng thay đồ chỉ có móc treo trên tường, không có mắc áo.
Đáp án: Vòng vải ấy thường được giải thích là để treo áo lên móc khi không có mắc áo, như trong phòng thay đồ, tủ gửi đồ hay trên tàu. Treo bằng vòng giúp áo không bị bai cổ và ít nhăn hơn so với vắt áo lên móc bằng cổ áo. Kiểu vòng này phổ biến trên áo sơ mi cài cúc cổ kiểu Mỹ từ giữa thế kỷ 20.
Ngày nay ít ai còn treo áo bằng vòng, nên nó chủ yếu là chi tiết trang trí, đôi khi còn kèm một nếp gấp ly giúp lưng áo cử động thoải mái. Treo áo bằng vòng lâu ngày với áo vải mỏng có thể làm sứt chỗ may, nên dùng mắc áo vẫn tốt hơn.
Đôi giày thể thao: hai lỗ thừa và đầu nhựa dây giày
Hai chi tiết mà nhiều người dùng giày cả chục năm vẫn không biết công dụng.
Câu 6. Vì sao giày thể thao có thêm một hai lỗ xỏ dây ở trên cùng, lệch về phía sau?
Gợi ý: Đôi chân chạy bộ đường dài sẽ cảm ơn hai cái lỗ ấy.
Đáp án: Hai lỗ đó dùng để thắt kiểu khoá gót: luồn dây vào lỗ cuối cùng bên cùng phía tạo thành một vòng nhỏ, rồi xỏ dây bên kia qua vòng đó trước khi buộc. Kiểu thắt này siết cổ giày ôm lấy mắt cá, giữ gót chân không trượt lên trượt xuống trong giày.
Gót chân cố định giúp đỡ phồng rộp ở gót, giảm việc ngón chân trượt về phía trước đập vào mũi giày khi chạy xuống dốc, nguyên nhân hay gây bầm móng chân. Không chạy bộ thì có thể bỏ trống hai lỗ đó, nhưng nếu hay bị tuột gót, thử thắt kiểu này một lần là thấy khác.
Câu 7. Vì sao đầu dây giày có một đoạn nhựa cứng nhỏ?
Gợi ý: Thử xỏ một sợi dây đã mất đầu nhựa vào lỗ giày.
Đáp án: Đoạn nhựa hay kim loại bọc ở đầu dây giày có tên riêng trong tiếng Anh là aglet. Nó có hai việc: giữ cho các sợi đầu dây không tưa ra, và làm đầu dây cứng, thon để xỏ qua lỗ giày dễ dàng. Mất đầu bọc, đầu dây xoè ra như chổi, xỏ mãi không lọt, càng xỏ càng tưa.
Đầu bọc bị bong thì có thể quấn chặt bằng băng dính trong, hoặc nhúng đầu dây vào một chút keo trong rồi vê nhọn cho khô. Dây giày tưa nặng thì nên thay, dây mới không đắt mà giày nhìn gọn hẳn.
Trong hộp giày mới và ngoài trời nắng
Một gói nhỏ ai cũng vứt đi và một câu hỏi về màu áo ngày hè.
Câu 8. Vì sao trong hộp giày, túi xách mới có gói hạt nhỏ, lại ghi đừng ăn?
Gợi ý: Hàng đi đường xa qua nhiều kho bãi, và kẻ thù của da, vải là hơi ẩm.
Đáp án: Gói nhỏ ấy thường chứa silica gel, những hạt có vô số lỗ siêu nhỏ bên trong, hút hơi ẩm trong không khí rất tốt. Giày, túi, đồ da đi tàu biển qua vùng nóng ẩm, nằm kho nhiều tuần, không có gói hút ẩm thì dễ mốc, hôi, da bị bợt. Một số gói có hạt đổi màu để báo đã hút no nước.
Silica gel không phải chất độc mạnh, nhưng hạt nhỏ dễ gây hóc, một số loại có chất chỉ thị màu không nên nuốt, nên luôn để xa trẻ nhỏ và thú cưng. Lỡ nuốt thì hỏi ý kiến bác sĩ. Gói còn tốt có thể bỏ vào hộp đựng máy ảnh, ngăn tủ giày để chống ẩm thêm.
Câu 9. Vì sao mặc áo đen ra nắng thấy nóng hơn mặc áo trắng?
Gợi ý: Màu của vật là phần ánh sáng nó trả lại, phần còn lại thì đi đâu?
Đáp án: Vải trắng hắt lại phần lớn ánh sáng chiếu vào. Vải đen hấp thụ hầu hết ánh sáng nhìn thấy và biến năng lượng đó thành nhiệt, nên dưới nắng trực tiếp áo đen nóng lên nhanh hơn, sát da thấy hầm hơn. Bạn thử đặt tay lên yên xe màu đen và màu bạc phơi nắng cùng lúc là thấy ngay.
Nhưng chuyện mát hay nóng còn phụ thuộc chất vải, độ dày, độ rộng và gió. Áo đen rộng, vải mỏng thoáng khi có gió có thể không nóng hơn bao nhiêu, và vải sẫm màu, dệt dày thường chặn tia cực tím tốt hơn vải trắng mỏng. Ngày nắng gắt, áo sáng màu, rộng, thoáng là lựa chọn dễ chịu nhất.
Áo len nổ lách tách và đôi dép có rãnh
Hai câu cuối: một chuyện điện nhỏ xíu trên người, một chuyện ma sát dưới chân.
Câu 10. Vì sao cởi áo len, áo nỉ ngày hanh khô lại nghe lách tách, có khi thấy cả tia lửa?
Gợi ý: Hai lớp vải khác loại cọ vào nhau thì có thứ chuyển từ bên này sang bên kia.
Đáp án: Khi hai chất liệu khác nhau cọ xát, như len với áo sơ mi nhựa tổng hợp hay với tóc, các electron chuyển từ chất này sang chất kia. Một bên dư điện tích âm, bên kia thiếu, gọi là tĩnh điện. Lúc kéo áo ra, điện tích tích đủ nhiều sẽ phóng qua khe không khí nhỏ thành tia lửa li ti kèm tiếng lách tách, trong tối còn nhìn thấy được.
Ngày ẩm thì hơi nước trong không khí giúp điện tích thoát dần nên ít bị. Ngày hanh khô, phòng bật điều hoà lâu, hiện tượng này nhiều hẳn. Giảm bằng cách mặc lớp lót cotton, dùng nước xả vải, giữ da đủ ẩm, và chạm tay vào tường hay vật kim loại trước khi chạm tay nắm cửa.
Câu 11. Vì sao đế dép đi trong nhà tắm và lốp xe đều có rãnh?
Gợi ý: Khi giữa đế và sàn có một lớp nước, đế không còn chạm được vào sàn.
Đáp án: Trên sàn ướt, lớp nước mỏng chen vào giữa đế dép và mặt sàn, làm ma sát giảm mạnh, dễ trượt. Các rãnh dưới đế tạo đường cho nước thoát ra ngoài khi bạn đặt chân xuống, để phần gai còn lại tiếp xúc trực tiếp với sàn và bám được. Lốp xe có rãnh cũng vì lý do đó, giúp xe không trượt trên mặt đường ướt.
Vì thế dép đế mòn nhẵn, giày đế phẳng lì rất trơn trên sàn ướt. Nhà có người già, trẻ nhỏ nên dùng dép có rãnh sâu, thảm chống trơn trong nhà tắm. Dép mòn rãnh thì thay đi, rẻ hơn nhiều so với một cú ngã.
Chuyện thật đằng sau: giữ quần áo, giày dép bền lâu
Giặt jean lộn trái, nước lạnh. Giữ màu chàm lâu hơn, đỡ bạc vệt. Phơi trong bóng râm, không cần giặt sau mỗi lần mặc nếu không bẩn hay có mùi. Vết bẩn nhỏ thì chấm sạch tại chỗ bằng khăn ẩm, đỡ phải giặt cả chiếc quần.
Đọc nhãn giặt trước khi giặt đồ mới. Biểu tượng chậu nước, bàn là, máy sấy trên nhãn cho biết nhiệt độ giặt, có được vắt, sấy hay là. Đồ len, lụa, đồ có in hình cần chế độ nhẹ. Áo có hình in thì lộn trái khi giặt và không là thẳng lên hình, kẻo hình bong tróc hoặc dính vào bàn là.
Thử kiểu khoá gót nếu hay tuột gót. Hai lỗ thừa trên giày thể thao có công dụng thật, nhất là khi chạy hoặc đi bộ đường dài. Giày nên thử vào buổi chiều, lúc bàn chân hơi nở ra sau một ngày đi lại, để mua đúng cỡ.
Cất gói hút ẩm đúng chỗ. Để xa tầm tay trẻ nhỏ; tận dụng cho hộp giày, ngăn tủ đựng đồ da, hộp máy ảnh.
Ngày hanh khô, chống tĩnh điện. Nước xả vải, lớp áo lót cotton, giữ ẩm cho da và chạm vào tường trước khi chạm tay nắm kim loại.
Câu hỏi thường gặp
Quần áo mới mua có nên giặt trước khi mặc không?
Nên. Vải mới thường còn hồ, chất hoàn tất giúp chống nhăn, thuốc nhuộm thừa và bụi từ kho, xưởng. Người có da nhạy cảm dễ bị ngứa, mẩn nếu mặc ngay. Giặt một lần với nước mát giúp loại bớt những chất này, đồ màu đậm nên giặt riêng lần đầu vì dễ ra màu.
Vì sao giày mới hay làm đau gót chân?
Phần gót và mép giày mới còn cứng, chưa uốn theo dáng chân, nên cọ vào da gây phồng rộp. Đi tất dày, đi thử vài lượt ngắn trong nhà trước khi đi xa, dán băng bảo vệ lên chỗ hay bị cọ. Đau nhiều sau vài tuần mà giày không mềm ra thì có thể giày không vừa cỡ.
Vì sao tất trắng đi một thời gian lại xám đi?
Sợi vải giữ lại bụi bẩn và cặn xà phòng sau mỗi lần giặt, lâu dần tích tụ thành màu xám. Giặt chung với đồ màu cũng khiến tất ám màu. Giặt riêng đồ trắng, đúng lượng bột giặt, xả kỹ và phơi nắng sẽ giữ tất trắng lâu hơn.
Vì sao áo vải lanh hay nhăn hơn áo cotton?
Sợi lanh cứng và ít đàn hồi hơn sợi bông, gập lại thì khó tự trở về như cũ, nên nếp nhăn ở lại rõ. Đổi lại vải lanh thoáng, thấm hút tốt, rất mát. Phơi lúc còn hơi ẩm, kéo phẳng tay, hoặc là khi vải còn ẩm sẽ dễ phẳng hơn.
Có nên buộc dây giày thật chặt khi chạy bộ không?
Không nên quá chặt. Dây siết quá căng ở mu bàn chân có thể làm tê, đau, vì bàn chân phồng lên một chút khi chạy lâu. Buộc vừa đủ ôm, dùng kiểu khoá gót để giữ gót chân thay vì siết cả dây. Nếu tê chân khi chạy, nới dây ra.