Bàn phím điện thoại bây giờ rất nhiệt tình: nó đoán chữ, gợi ý chữ, tự sửa chữ, tự viết hoa, và tự tin hơn chủ máy rất nhiều. Cộng thêm bộ gõ tiếng Việt biến mọi chữ s, f, r, x, j thành dấu, một tin nhắn gõ vội có thể đến tay người nhận với nghĩa khác hẳn.
Mười mẩu chuyện vui dưới đây kể về những tin nhắn bị máy "sửa giúp": chữ tiếng Anh bị thêm dấu, gợi ý từ chạy vòng vòng, tên riêng bị đổi, đọc chính tả giữa chợ. Cuối bài là phần chuyện thật đằng sau: vì sao bộ gõ và bàn phím hay làm vậy, và vài cài đặt nhỏ để tin nhắn đi đúng ý.
Khi bộ gõ tiếng Việt gặp chữ tiếng Anh
Với kiểu gõ Telex, chữ x là dấu ngã, chữ f là dấu huyền. Những chữ tiếng Anh quen miệng vì thế thường đến nơi với vài cái dấu không ai mời.
Máy đã fĩ xong
Bin sửa máy tính tại nhà cho khách. Xong việc, Bin nhắn: "Máy anh em fix xong rồi ạ." Tin đi đến nơi thành: "Máy anh em fĩ xong rồi ạ."
Khách nhắn lại: "Fĩ là gì em?" Bin đỏ mặt, nghĩ nhanh: "Dạ, là fix, phiên bản có dấu ạ." Khách trả lời một biểu tượng cười, rồi chuyển khoản kèm lời nhắn: "Cảm ơn em đã fĩ."
Từ đó khách giới thiệu Bin cho cả khu, ai cũng gọi Bin là "em fĩ máy". Bin không sửa lại cái tên ấy, vì nó đem về thêm sáu khách trong tháng.
Mĩ đồ màu be
Na nhắn bạn thân trước buổi dã ngoại: "Mai mình mix đồ màu be nhé." Bộ gõ biến "mix" thành "mĩ". Tin nhắn thành: "Mai mình mĩ đồ màu be nhé."
Bạn Na đọc, hiểu "mĩ đồ" là đồ đẹp, trả lời: "Ok, mai mặc thật đẹp." Sáng hôm sau, bạn Na xuất hiện ở bãi cỏ trong chiếc váy dạ hội màu be, giày cao gót, tóc uốn cẩn thận.
Na mặc áo phông và quần lửng màu be. Hai đứa đứng cạnh nhau như hai bức ảnh của hai sự kiện khác nhau. Buổi dã ngoại năm đó có bộ ảnh đẹp nhất từ trước tới giờ, và một bài học về chữ x.
Gợi ý từ: máy đoán, người bấm
Dải gợi ý từ trên bàn phím rất tiện, nhất là khi lười. Nhưng nếu để máy viết hộ cả câu thì câu đó sẽ đi đến những nơi rất lạ.
Đi làm sớm mấy lần
Tèo buồn ngủ, quyết định viết tin cho mẹ chỉ bằng cách bấm từ gợi ý ở giữa. Tin nhắn hiện ra: "Con đang trên đường về nhà ăn cơm với mẹ rồi đi ngủ sớm để mai đi làm sớm để mai đi làm sớm để mai đi làm sớm."
Tèo bấm gửi vì thấy cũng đúng ý. Mẹ trả lời: "Con định mai đi làm sớm mấy lần?"
Tèo cười, nhắn lại: "Một lần thôi mẹ, máy lặp đấy." Mẹ nhắn: "Mẹ biết. Nhưng mai con đi làm sớm thật thì mẹ mừng ba lần." Sáng hôm sau Tèo dậy sớm thật, chụp ảnh đồng hồ gửi mẹ làm bằng chứng.
Bánh bao bảo hiểm
Na nhắn mẹ trên đường đi làm về: "Mẹ mua giúp con hai cái bánh bao nhé." Ngón tay trượt, bàn phím tự hoàn thành, tin nhắn thành: "Mẹ mua giúp con hai cái bánh bảo hiểm nhé."
Mẹ nhắn lại: "Bánh bảo hiểm là bánh gì con?" Na trả lời: "Là bánh bao, ăn vào yên tâm ạ."
Tối đó Na về nhà, thấy trên bàn hai cái bánh bao nóng, kèm một mảnh giấy mẹ viết tay: "Đã bảo hiểm. Hạn dùng: ăn ngay." Na chụp lại mảnh giấy, đến giờ vẫn để làm hình nền.
Một chữ sai, cả câu đổi giọng
Có những lần máy chỉ sửa một chữ, nhưng chữ đó đủ làm câu chúc thành câu trêu.
Chúc mừng sinh nhạt
Anh Khoa nhắn chúc mừng sinh nhật bạn cũ: "Chúc mừng sinh nhật ông, tuổi mới vui nhé." Gõ vội, bấm nhầm dấu, máy lại không sửa. Tin nhắn thành: "Chúc mừng sinh nhạt ông."
Bạn anh trả lời ngay: "Cảm ơn. Năm nay đúng là hơi nhạt thật, ông qua ăn bánh cho đậm đà."
Anh Khoa qua thật, mang theo một hộp bánh và một gói muối, bảo là quà cho sinh nhạt. Hai người ngồi nói chuyện đến khuya, đó là buổi sinh nhật đầu tiên trong năm năm mà họ gặp nhau trực tiếp.
Chị Hàng ơi
Chị Mơ nhắn người bạn tên Hằng: "Chị Hằng ơi, mai chị rảnh không?" Bàn phím tự sửa thành: "Chị Hàng ơi, mai chị rảnh không?"
Chị Hằng đang bán quần áo trên mạng, đọc xong bật cười, trả lời: "Rảnh, nhưng mai chị có hàng mới về. Em qua xem nhé." Chị Mơ qua chơi, tiện mua luôn hai cái áo.
Một tháng sau, chị Hằng đổi tên trang bán hàng của mình thành "Chị Hàng ơi". Chị bảo tên này do bàn phím của chị Mơ đặt hộ, mà khách nhớ lâu hơn hẳn tên cũ.
Gõ vuốt và đọc chính tả
Không cần gõ từng chữ, chỉ cần vuốt hoặc nói. Nhanh hơn, và cũng nhầm theo những cách sáng tạo hơn.
Con thường mẹ
Bin xa nhà đã lâu, tối đó nhớ mẹ, vuốt phím nhắn: "Con thương mẹ." Máy đoán chữ vuốt thành: "Con thường mẹ."
Mẹ nhắn lại: "Thường là sao con? Không có hôm nào đặc biệt à?" Bin đọc tin, vừa buồn cười vừa thương, gõ lại từng chữ thật chậm.
"Con thương mẹ, chữ thương có dấu ngang ạ. Hôm nào cũng đặc biệt." Mẹ gửi lại một trái tim, rồi gọi video luôn. Hai mẹ con nói chuyện cả tiếng, lâu nhất kể từ hồi Bin đi học xa.
Tin nhắn có tiếng rao
Anh Khoa đi chợ, hai tay xách đồ, đọc tin nhắn bằng giọng nói gửi vợ: "Anh mua xong rau rồi, về ngay." Đúng lúc đó, chiếc xe bán hàng đi ngang, loa phát: "Bánh mì nóng giòn đây."
Máy ghi trọn: "Anh mua xong rau rồi về ngay bánh mì nóng giòn đây." Vợ anh nhắn lại: "Anh mua bánh mì à? Mua cho em một ổ."
Anh Khoa quay xe lại tìm chiếc xe bánh mì, mua ba ổ. Kể từ bữa đó vợ anh thỉnh thoảng nhắn: "Hôm nay chợ có rao gì không anh?"
Bàn phím học theo chủ
Bàn phím ghi nhớ những gì bạn hay gõ. Học trò ngoan quá, đôi khi học cả cái sai.
Em kôg quên
Tèo có thói quen gõ tắt "kôg" thay cho "không". Gõ mãi, bàn phím học thuộc. Giờ Tèo gõ đủ chữ "không", nó lại gợi ý sửa thành "kôg".
Cuối tháng Tèo nhắn chủ nhà trọ: "Dạ em kôg quên tiền nhà đâu ạ, mai em chuyển." Bác chủ nhà nhắn lại: "Kôg quên là tốt. Mai nhớ chuyển nhé."
Tèo ngượng quá, vào cài đặt xoá sạch từ điển bàn phím đã học. Một tuần sau, Tèo phát hiện mình phải gõ tay lại tên tất cả bạn bè, nhưng tin nhắn gửi bác chủ nhà thì không còn chữ "kôg" nào nữa.
Bố ngủ trên nóc tủ lạnh
Na nuôi một con mèo tên Bơ. Bàn phím không biết Bơ là ai, cứ tự sửa thành "Bố". Na nhắn cho chị gái: "Hôm nay Bơ ngủ trên nóc tủ lạnh cả ngày." Tin đến nơi: "Hôm nay Bố ngủ trên nóc tủ lạnh cả ngày."
Chị gái gọi lại ngay: "Bố leo lên đấy bằng cách nào? Bố có xuống được không?" Na cười đến chảy nước mắt mới giải thích được.
Na thêm chữ "Bơ" vào từ điển của bàn phím. Còn chị gái thì kể chuyện đó cho bố thật nghe. Bố bảo nghe cũng hấp dẫn, nóc tủ lạnh chắc ấm, bảo sao con mèo thích.
Chuyện thật đằng sau: vì sao bàn phím hay "sửa giúp"
Bộ gõ tiếng Việt kiểu Telex dùng các chữ cái để bỏ dấu: s là sắc, f là huyền, r là hỏi, x là ngã, j là nặng, w biến a, o, u thành ă, ơ, ư, còn dd thành đ. Vì vậy chữ tiếng Anh có những chữ cái này, như fix, mix, text, dễ bị biến thành chữ có dấu. Phần lớn bộ gõ cho phép gõ lặp phím dấu hai lần để huỷ dấu, và nhiều bộ gõ có tuỳ chọn tự nhận ra từ tiếng Anh để giữ nguyên.
Còn tự sửa chữ và gợi ý từ là chuyện của bàn phím: nó so chữ bạn gõ với từ điển và với những gì bạn hay gõ trước đó, rồi đoán chữ có khả năng nhất. Tên riêng như Bơ, Hằng, hay cách viết tắt quen tay đều có thể bị đoán sai hoặc bị học theo. Gõ vuốt và đọc chính tả còn dễ nhầm hơn, vì máy phải đoán từ một đường vuốt hay từ âm thanh có lẫn tiếng ồn xung quanh.
Cài đặt nhỏ để tin nhắn đi đúng ý
Đọc lại trước khi gửi. Hai giây đọc lại là cách rẻ nhất. Với tin quan trọng như gửi khách hàng, chủ nhà, cơ quan, hãy đọc lại cả tên người nhận lẫn những chữ có dấu.
Thêm tên riêng vào từ điển. Tên thú cưng, tên người thân, tên quán quen nên thêm vào từ điển cá nhân của bàn phím để máy thôi tự sửa. Nhiều bàn phím cho thêm từ ngay khi bấm giữ chữ trên dải gợi ý.
Bật chế độ nhận diện tiếng Anh trong bộ gõ. Nếu bộ gõ có tuỳ chọn tự khôi phục từ tiếng Anh, bật lên. Nếu không, nhớ mẹo gõ lặp phím dấu để huỷ dấu, hoặc chuyển nhanh sang bàn phím tiếng Anh khi cần gõ cả đoạn.
Đặt lại từ điển khi máy học sai quá nhiều. Trong cài đặt bàn phím thường có mục đặt lại từ điển hoặc xoá dữ liệu đã học. Làm vậy thì máy quên cả từ sai lẫn từ đúng, nên chỉ dùng khi cần.
Đọc chính tả ở nơi yên tĩnh. Đọc tin bằng giọng nói giữa chợ, bên đường sẽ ghi lẫn tiếng xung quanh. Đọc xong nhìn lại màn hình, và nhớ một số máy cần nói rõ "dấu chấm", "dấu phẩy" thì mới thêm dấu câu.
Tắt tự sửa nếu bạn gõ nhiều ngôn ngữ. Người hay gõ trộn tiếng Việt và tiếng Anh có thể thấy tắt tự sửa, chỉ giữ gợi ý, đỡ khó chịu hơn. Thử vài ngày để xem cách nào hợp tay mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gõ chữ "fix" lại thành "fĩ"?
Trong kiểu gõ Telex, chữ x được dùng làm dấu ngã. Khi bạn gõ f, i, x, bộ gõ hiểu là chữ "fi" có dấu ngã. Gõ thêm một chữ x nữa thường sẽ huỷ dấu, hoặc bạn có thể bật tuỳ chọn nhận diện từ tiếng Anh nếu bộ gõ có.
Telex và VNI khác nhau thế nào?
Telex dùng chữ cái để bỏ dấu, như s là sắc, f là huyền. VNI dùng phím số, như 1 là sắc, 2 là huyền. Telex quen tay hơn trên điện thoại, nhưng dễ đụng chữ tiếng Anh; VNI ít đụng chữ cái hơn nhưng cần bàn phím số.
Làm sao để bàn phím thôi tự sửa tên riêng?
Thêm tên đó vào từ điển cá nhân của bàn phím, thường bằng cách bấm giữ chữ trên dải gợi ý hoặc vào mục từ điển trong cài đặt. Sau vài lần gõ đúng, nhiều bàn phím cũng tự học được. Nếu vẫn bị sửa, thử tắt tự sửa và chỉ giữ gợi ý.
Xoá dữ liệu đã học của bàn phím có mất gì không?
Bàn phím sẽ quên các từ bạn hay dùng, tên riêng đã thêm và thói quen gõ, nên vài ngày đầu gợi ý kém hơn. Nó không xoá tin nhắn hay danh bạ. Chỉ nên làm khi máy học sai quá nhiều, như chuyện chữ "kôg".
Đọc chính tả bằng giọng nói có tự thêm dấu câu không?
Tuỳ máy. Một số bàn phím tự đoán dấu chấm, dấu phẩy theo chỗ ngừng; số khác cần bạn nói rõ "dấu chấm", "dấu phẩy". Nói chậm, ngắt câu rõ và đọc lại trước khi gửi là cách chắc nhất.
Những chuyện gõ nhầm này kể cho trẻ con có được không?
Được, truyện sạch và không cười vào ai. Trẻ lớn đang tập gõ tiếng Việt còn học được chuyện dấu thanh và chuyện đọc lại tin trước khi gửi. Mẩu mèo Bơ thành "Bố" thường làm trẻ nhỏ cười nhiều nhất.