Ai từng nói chuyện với loa thông minh hay trợ lý trên điện thoại đều biết cảm giác này: mình phát âm rõ từng chữ, chậm như đọc chính tả, vậy mà máy vẫn tự tin làm một việc chẳng liên quan. Nó không cãi, không ngập ngừng, chỉ vui vẻ đáp "Được rồi!" rồi làm sai một cách rất lễ phép.
Dưới đây là mười mẩu chuyện vui tự viết về những lần trợ lý giọng nói nghe nhầm, gom theo từng kiểu tình huống: lệnh đầu tiên trong ngày, cả nhà cùng ra lệnh, nhắc việc và thời tiết, gọi điện và đọc tin nhắn, rồi những lần máy hiểu đúng quá mức cần thiết. Cuối bài là phần chuyện thật đằng sau: vì sao máy hay nghe nhầm tiếng Việt và mấy cách nói để nó hiểu ngay từ lần đầu.
Lệnh đầu tiên trong ngày, sai ngay từ chữ đầu
Buổi sáng là lúc người ta nói nhỏ, giọng còn ngái ngủ, và cũng là lúc trợ lý giọng nói tỏ ra sáng tạo nhất.
Bật đèn phòng khách
Tũn mới lắp loa thông minh, hào hứng thử lệnh đầu tiên: "Bật đèn phòng khách." Loa đáp dịu dàng: "Đang phát danh sách nhạc Đèn khuya." Một bản ballad buồn vang lên lúc bảy giờ sáng.
Tũn nói lại, chậm hơn, rõ hơn. Loa vặn nhạc to hơn. Lần thứ ba Tũn bỏ cuộc, đứng dậy bấm công tắc trên tường. Đèn sáng ngay. Loa lúc đó mới lên tiếng: "Xin lỗi, em chưa hiểu, anh nói lại được không?"
Tũn nhìn cái công tắc một lúc lâu. Nó chẳng có mạng, chẳng có trí tuệ nhân tạo, mà năm năm nay chưa hiểu sai lần nào.
Báo thức sáu giờ
Tối hôm trước, Na nằm trên giường nói với điện thoại: "Đặt báo thức sáu giờ sáng mai." Máy đáp: "Đã hẹn giờ sáu phút." Na đang lim dim nên chỉ nghe được chữ "sáu", yên tâm kéo chăn.
Đúng sáu phút sau, chuông reo inh ỏi. Na bật dậy, tim đập thình thịch, vơ lấy điện thoại xem giờ: mười giờ bốn mươi tối.
Cô ngồi trên giường một lúc, rồi quyết định đặt báo thức bằng tay, bấm từng số. Sáng hôm sau, cả nhóm bạn hỏi sao hôm nay Na tỉnh táo thế. Na bảo: "Tối qua được tập dậy sớm một lần rồi."
Khi cả nhà cùng ra lệnh một lúc
Một cái loa, bốn người, mỗi người một ý. Máy chỉ có một đôi tai, nên nó chọn nghe người nói cuối cùng.
Ba lệnh một lúc
Tối chủ nhật, bố nói: "Bật thời sự." Mẹ nói: "Mở nhạc nhẹ." Bin, tám tuổi, hét to nhất: "Kể chuyện khủng long!" Loa im lặng hai giây như đang suy nghĩ rất sâu, rồi đọc một bản tin về hoá thạch khủng long, nền là nhạc piano nhẹ nhàng.
Cả nhà nhìn nhau. Không ai được đúng ý mình, nhưng cũng chẳng ai phải nhường ai. Bố gật gù: "Cái loa này làm hoà giỏi hơn cả nhà mình."
Từ hôm đó, tối chủ nhật nhà Bin có lệ mới: ai muốn ra lệnh thì giơ tay, loa xếp hàng sau cùng.
Người hỏi chăm nhất nhà
Bin học được câu gọi loa chỉ sau một buổi chiều. Kể từ bữa đó, loa thành người bạn được hỏi nhiều nhất nhà: con cá voi xanh nặng bao nhiêu, vì sao mèo không ăn rau, mặt trăng có ai ở không, kiến có ngủ không.
Cuối tuần, mẹ mở phần lịch sử trong ứng dụng để xem con hỏi gì. Một trăm bốn mươi câu, câu nào cũng bắt đầu bằng chữ "Vì sao". Có câu cuối cùng lúc chín giờ tối: "Vì sao mẹ bắt con đi ngủ?"
Câu đó loa trả lời: "Em chưa tìm được thông tin." Mẹ trả lời thay, bằng cách tắt đèn.
Nhắc việc và thời tiết: hiểu sai một chữ, lệch cả một ngày
Lệnh nhắc việc nghe thì đơn giản, nhưng chỉ cần máy nghe lệch một thanh dấu là chiều hôm đó có chuyện để kể.
Nhắc mua nước mắm
Anh Khoa đang rửa bát thì nhớ nhà hết nước mắm, nói vọng ra: "Nhắc anh năm giờ chiều mua nước mắm." Loa đáp: "Đã tạo lời nhắc." Anh yên tâm đi làm.
Năm giờ chiều, đang đứng trong siêu thị, điện thoại hiện dòng nhắc: "Mua nước mắt." Anh Khoa đứng giữa quầy rau một lúc lâu, nghĩ mãi xem hôm nay mình có chuyện gì buồn mà quên mất.
Cuối cùng anh mua về một chai nước mắm, một hộp khăn giấy cho chắc, và một bó hoa cho vợ. Vợ hỏi nhân dịp gì, anh bảo: "Máy nhắc, anh chỉ làm theo."
Thời tiết của một nơi rất xa
Sáng nào Bin cũng hỏi điện thoại: "Hôm nay trời thế nào?" Hôm đó máy báo: "Trời se lạnh, mười sáu độ, nên mang áo khoác." Bin ở Cần Thơ, ngoài trời đã nắng chang chang.
Bin vẫn ngoan ngoãn mặc áo khoác dày ra đường, vì máy nói chắc nịch quá. Đến trưa áo ướt sũng mồ hôi mới nhớ ra: ba tháng trước Bin đi Đà Lạt, vị trí trong máy vẫn ghim ở đó.
Sau lần ấy, trước khi tin dự báo, Bin nhìn ra cửa sổ trước. Cái cửa sổ chưa bao giờ đoán sai thời tiết ở nhà mình.
Gọi điện và nhắn tin bằng giọng nói
Hai việc tưởng tiện nhất lại là nơi những hiểu lầm đi xa nhất, vì người nhận ở đầu bên kia không biết chuyện gì đang xảy ra.
Gọi mẹ
Na đang nhào bột làm bánh, tay dính đầy bột, nói với điện thoại đặt trên kệ bếp: "Gọi mẹ." Máy đáp: "Đang gọi Mẹ bé Su." Đó là phụ huynh cùng lớp của con Na, lưu trong danh bạ từ hồi họp phụ huynh đầu năm.
Đầu dây bên kia bắt máy rất nhiệt tình. Na không nỡ nói nhầm số, đành hỏi thăm chuyện lớp. Hai bà mẹ bàn từ chuyện may đồng phục, chuyện mua quà cuối năm, sang chuyện con nào kén ăn.
Mười lăm phút sau Na mới nhớ ra mình định gọi hỏi mẹ công thức bánh. Lúc đó bột đã nở tràn khỏi tô, và Na thì biết thêm rất nhiều về chuyện đồng phục.
Tin nhắn có dấu chấm hỏi
Anh Khoa đọc cho điện thoại soạn tin gửi bạn: "Anh đến chưa chấm hỏi." Máy gửi đi nguyên văn từng chữ, kể cả chữ "chấm hỏi".
Bạn anh đang kẹt xe, cũng đọc bằng giọng nói để trả lời: "Chưa chấm phẩy, đang kẹt ở cầu chấm than." Tin nhắn đến nơi đúng như vậy.
Hai người nhắn qua lại năm tin, tin nào cũng đầy chữ "chấm". Đến quán, họ chụp màn hình gửi vào nhóm bạn. Cả nhóm bảo đây là đoạn hội thoại có nhiều dấu câu nhất mà không có dấu câu nào.
Những lần máy hiểu đúng, đúng quá mức
Đôi khi trợ lý không nghe nhầm. Nó chỉ làm đúng từng chữ, trong khi con người nói chuyện bằng cả ngữ cảnh.
Kể chuyện cười đi
Cả nhóm bạn ngồi chơi ở nhà Tũn, cụt chuyện. Tũn bảo loa: "Kể chuyện cười đi." Loa kể một chuyện về con gà qua đường, câu chốt nghe xong không ai hiểu buồn cười ở đâu.
Im lặng ba giây. Rồi cả nhóm cười lăn, cười vì chuyện dở quá. Tũn bảo kể tiếp, loa kể chuyện thứ hai còn dở hơn. Cả nhóm cười to hơn.
Tối đó cái loa kể mười hai chuyện, không chuyện nào có duyên, mà là buổi tối vui nhất tháng. Hoá ra người kể không cần hay, chỉ cần đủ tự tin.
Tắt hết đi
Mười một giờ đêm, anh Khoa nằm lên giường, nói một câu gọn gàng: "Tắt hết đi." Loa đáp: "Đã tắt mười một thiết bị." Đèn ngủ tắt, quạt tắt, đèn hành lang tắt, đèn nhà vệ sinh cũng tắt.
Từ trong bóng tối vang lên giọng vợ anh: "Anh ơi, em vẫn ở trong này."
Từ hôm đó, nhà anh Khoa đặt lại toàn bộ: đèn nhà vệ sinh không bao giờ nằm trong nhóm "tất cả", và câu đi ngủ đổi thành "tắt đèn phòng ngủ". Dài hơn ba chữ, nhưng hoà khí trong nhà thì giữ được.
Chuyện thật đằng sau: vì sao trợ lý hay nghe nhầm tiếng Việt
Trợ lý giọng nói làm hai việc nối nhau: đổi âm thanh thành chữ, rồi đoán xem dòng chữ đó là lệnh gì. Nhầm ở bước nào thì kết quả cũng sai, và bước nào cũng có chỗ dễ trượt với tiếng Việt.
Ở bước nghe, tiếng Việt là ngôn ngữ có thanh điệu: cùng một âm "ma" nhưng đổi dấu là đổi nghĩa. "Mắm" và "mắt", "sáu giờ" và "sáu phút" khác nhau rất ít về âm thanh khi nói nhanh, nói nhỏ, đứng xa máy hay có tiếng quạt, tiếng xe. Máy nhận dạng dựa trên lượng giọng nói mẫu nó từng được học; cách phát âm, từ ngữ nào ít xuất hiện trong dữ liệu học thì máy dễ đoán sai hơn. Đó là chuyện dữ liệu, không phải giọng ai "khó nghe".
Ở bước hiểu lệnh, máy không biết ngữ cảnh như người. Người nhà nghe "tắt hết đi" lúc đi ngủ thì hiểu là tắt đèn phòng ngủ; máy thì hiểu đúng từng chữ "hết". Tên thiết bị đặt na ná nhau ("đèn khách", "đèn bếp khách") hay tên danh bạ trùng chữ ("Mẹ", "Mẹ bé Su") cũng là nguồn nhầm lẫn kinh điển. Còn chuyện thời tiết sai thành phố thường do quyền vị trí bị tắt hoặc máy dùng địa chỉ cũ đã lưu.
Mẹo nhỏ để trợ lý nghe đúng ngay lần đầu
Đặt tên thiết bị thật khác nhau. Mỗi đèn, quạt, ổ cắm một tên ngắn, không trùng chữ đầu với nhau, ví dụ "đèn trần", "đèn bàn", "quạt đứng". Tên càng khác âm, máy càng ít chọn nhầm.
Nói trọn câu, đừng nói cụt. "Đặt báo thức lúc sáu giờ sáng" rõ hơn hẳn "báo thức sáu giờ". Chữ "lúc" và "sáng" giúp máy phân biệt giờ hẹn với hẹn giờ đếm ngược.
Nhìn lại màn hình sau lệnh quan trọng. Báo thức, nhắc việc, gọi điện, gửi tin: liếc màn hình hai giây để xác nhận máy làm đúng. Hai giây đó rẻ hơn nhiều so với một cuộc gọi nhầm mười lăm phút.
Kiểm tra vị trí và danh bạ. Bật quyền vị trí cho ứng dụng thời tiết hoặc đặt sẵn địa chỉ nhà. Trong danh bạ, sửa tên những liên hệ trùng chữ dễ gây nhầm như "Mẹ" với "Mẹ bé Su" thành tên đầy đủ.
Tách nhóm thiết bị cho lệnh "tất cả". Đèn nhà vệ sinh, đèn cầu thang, thiết bị cần chạy liên tục nên để ngoài nhóm tắt chung. Lệnh càng rộng thì càng cần khoanh vùng trước.
Xem và xoá lịch sử ghi âm. Hầu hết trợ lý cho xem lại các câu đã nghe. Đọc lại vài câu sai giúp bạn hiểu máy hay vấp ở chữ nào; xoá định kỳ cũng là thói quen tốt cho quyền riêng tư, nhất là nhà có trẻ nhỏ hay hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trợ lý giọng nói nghe tiếng Anh tốt hơn tiếng Việt?
Phần lớn do lượng dữ liệu giọng nói dùng để huấn luyện. Ngôn ngữ nào có nhiều giọng mẫu, nhiều cách nói được ghi lại thì máy học kỹ hơn. Tiếng Việt lại có thanh điệu, đổi dấu là đổi nghĩa, nên chỉ cần nghe lệch một chút là ra từ khác hẳn.
Có nên để trẻ nhỏ tự hỏi trợ lý giọng nói không?
Có thể, miễn là người lớn bật chế độ dành cho trẻ nếu thiết bị có, giới hạn việc mua hàng bằng giọng nói và thỉnh thoảng xem lại lịch sử câu hỏi. Câu hỏi "vì sao" của trẻ là dịp tốt để cả nhà cùng tìm hiểu, máy chỉ nên là một nguồn tham khảo.
Loa thông minh có nghe lén mọi câu nói trong nhà không?
Thông thường loa chỉ chờ câu đánh thức rồi mới ghi và gửi đoạn lệnh đi xử lý, nhưng đôi khi nó nghe nhầm một câu nói thường thành câu đánh thức. Bạn có thể tắt micro bằng nút vật lý khi cần riêng tư và xoá lịch sử ghi âm định kỳ trong ứng dụng.
Đặt tên thiết bị thế nào để trợ lý ít nhầm nhất?
Dùng tên hai đến ba chữ, khác nhau ngay từ chữ đầu, tránh các cặp chỉ khác dấu như "đèn bếp" và "đèn bệ". Đặt theo vị trí hoặc kiểu thiết bị, rồi thử gọi từng tên từ chỗ bạn hay đứng để chắc máy phân biệt được.
Mấy truyện này kể ở bàn trà hay bữa cơm nhà có hợp không?
Hợp với bữa cơm, giờ nghỉ trưa, nhóm bạn ngồi cà phê. Truyện không cười vào ai, chỉ cười vào cái máy và tình huống, nên trẻ con hay ông bà nghe đều được. Kể nhanh phần dẫn, dừng một nhịp trước câu chốt là đủ.
Có cách nào sửa khi trợ lý cứ gọi nhầm một người trong danh bạ?
Cách nhanh nhất là đổi tên liên hệ cho khác hẳn, hoặc gán biệt danh như "mẹ ruột" cho đúng người. Nhiều trợ lý còn cho đặt quan hệ gia đình cho từng liên hệ; khai báo một lần là lệnh "gọi mẹ" sẽ ít trượt hơn hẳn.