Đón một chú chó con về nhà là đón luôn một chiếc máy gặm hoạt động hết công suất. Dép, tất, dây sạc, chân ghế, góc thảm, mép sofa, cuốn vở bài tập — mọi thứ nằm ở độ cao ngang miệng chó con đều được nếm thử ít nhất một lần. Người trong nhà sáng dậy thường bắt đầu ngày mới bằng câu hỏi quen thuộc: “Chiếc dép còn lại của mình đâu rồi?”.
Những mẩu chuyện dưới đây tự viết, về giai đoạn chó con khám phá thế giới bằng răng, nhân vật là tên giả định. Chuyện vui là chuyện cả nhà dở khóc dở cười, không phải chuyện phạt chó. Cuối bài là phần “chuyện thật đằng sau”: vì sao chó con gặm nhiều, nên cho nó gặm gì, và những thứ trong nhà phải cất ngay khỏi tầm miệng.
Bộ sưu tập dép lẻ
Mỗi người một chiếc
Từ ngày con chó Xù về nhà, cả nhà Na không ai còn đôi dép đi trong nhà nào nguyên vẹn. Bố đi một chiếc dép xanh, một chiếc dép nâu. Mẹ đi một chiếc dép bông, một chiếc dép tổ ong. Na thì đi chân trần cho lành. Những chiếc dép còn lại nằm ở đâu, chỉ Xù biết: dưới gầm giường, sau tủ giày, trong ổ của Xù. Khách tới chơi nhìn chân cả nhà, tưởng nhà đang theo mốt mới. Mẹ Na giải thích: “Mốt của con chó đấy”.
Dây giày bị tháo giúp
Anh Khoa có thói quen để giày thể thao ở cửa, dây giày buông lỏng cho tiện xỏ chân. Sáng nào xỏ giày cũng thấy dây đã bị tháo khỏi hai ba lỗ, đầu dây nhọn bằng nhựa biến mất, chỉ còn đầu sợi vải tưa ra như chổi. Anh tưởng giày cũ, mua giày mới. Hai hôm sau, giày mới cũng vậy. Một đêm anh dậy uống nước, thấy chó con Cốm đang nằm ở cửa, ngậm đầu dây giày, kéo ra từng lỗ một rất tỉ mỉ, như thợ sửa giày. Anh Khoa cất giày lên kệ, mua cho Cốm một sợi thừng thắt nút, và gọi đó là “dây giày riêng của Cốm”.
Chiếc dép mới nhất là chiếc ngon nhất
Bin mua một đôi dép mới, đắt tiền, cất kỹ trên kệ cao. Con chó Mực có cả chục chiếc dép cũ nằm la liệt dưới sàn để gặm, nhưng không thèm đụng tới. Một tối Bin lỡ để đôi dép mới dưới chân ghế đúng mười phút. Sáng hôm sau, chiếc dép trái mới có thêm một đường viền răng cưa rất đều, như được thợ làm thủ công. Bin cầm chiếc dép lên than thở. Mực vẫy đuôi đứng nhìn, như chờ được khen vì đã chọn đúng món đồ có mùi chủ nhất nhà.
Chó con hay chọn những món có mùi người trong nhà, nhất là đồ mới dùng. Với nó, đó là đồ chơi thơm nhất nhà.
Đồ đạc trong nhà có thêm hoa văn
Chân bàn có răng cưa
Nhà Tũn có bộ bàn ghế gỗ ông nội đóng từ hồi xưa. Con chó Bông về được một tuần, chân bàn đã có thêm những đường khắc nhỏ li ti, cao đúng bằng miệng Bông. Ông nội nhìn chân bàn, không giận, chỉ cười bảo: “Bàn này ông đóng, giờ cháu ông khắc hoa văn”. Ông lấy giấy nhám đánh nhẹ, bôi lại dầu, rồi ngồi xuống đưa cho Bông một khúc gặm bằng da bò khô. Bông nhai khúc gặm say sưa. Tũn ngồi cạnh, nhận ra ông nội vừa dạy cả hai bài học trong một buổi chiều.
Góc sofa không còn vuông
Chị Hoa đi làm về, mở cửa, thấy phòng khách trắng xoá như tuyết rơi. Góc sofa thủng một lỗ to, ruột bông bay khắp sàn, con chó Bơ nằm giữa đống bông, mặt mũi dính bông trắng như ông già Noel, đuôi vẫy hớn hở. Chị Hoa đứng ở cửa không biết nên cười hay nên khóc, rồi quyết định chụp ảnh lại trước đã. Dọn xong đống bông, chị quây một góc nhà bằng cũi, để sẵn đồ gặm và nước uống, từ đó Bơ có “văn phòng riêng” mỗi khi chị đi làm.
Chó con ở nhà một mình lâu, chán, lại đang mọc răng, là công thức cho những buổi chiều như vậy. Một khu riêng an toàn khi không có người trông giúp cả chó lẫn đồ đạc.
Những thứ biến mất không dấu vết
Cuộc truy tìm chiếc tất
Máy giặt nhà Tèo nhận vào mười chiếc tất, trả ra tám chiếc. Cả nhà tưởng máy giặt ăn tất, như người ta vẫn đùa. Tới một hôm dọn ổ của con chó Lu, Tèo tìm thấy bảy chiếc tất lẻ đủ màu, được xếp thành một đống ấm áp, Lu nằm cuộn tròn trên đó. Máy giặt được minh oan. Lu thì không chịu trả lại, cứ Tèo cầm một chiếc lên là Lu ngậm lấy đầu kia kéo lại. Tèo thả ra, Lu nằm xuống trên đống tất, nhìn Tèo như thể nhắc rằng đồ trong ổ là đồ của ổ.
Chiếc khăn quàng của khách
Cô bạn của mẹ Na tới chơi, vắt chiếc khăn quàng len lên tay ghế. Hai tiếng sau, lúc về, cô tìm mãi không thấy khăn. Cả nhà lật gối, lật đệm, nhìn gầm bàn. Cuối cùng Na đi theo một sợi len đỏ mảnh như sợi chỉ, kéo dài từ phòng khách qua hành lang vào tận ổ của Xù. Chiếc khăn nằm đó, đã ngắn đi một đoạn, đầu kia vẫn đang nằm trong miệng Xù. Mẹ Na rối rít xin lỗi. Cô bạn cười, bảo khăn này cô đan, đan lại được, còn cảnh con chó cuộn tròn trong khăn của cô thì chụp lại để khoe với cả nhóm đan len.
Tất, dây buộc tóc, đồ chơi nhỏ là những thứ chó con có thể nuốt phải. Chuyện vui nhất là khi chúng chỉ bị tha về ổ, không bị nuốt vào bụng.
Đồ gặm xịn và đồ gặm ngoài kế hoạch
Đồ gặm đắt tiền, thùng đựng đồ gặm còn ngon hơn
Anh Khoa mua cho chó con Cốm một túi đồ gặm đủ loại: xương cao su, thừng thắt nút, đồ chơi có chỗ nhét hạt. Cốm ngửi qua từng món, gặm thử mỗi thứ một lúc, rồi chọn món ngon nhất: cái hộp các tông đựng cả túi đồ gặm. Cốm xé hộp thành từng mảnh nhỏ, vui vẻ suốt một buổi chiều. Anh Khoa thu dọn mảnh giấy, nhặt những món đồ chơi nằm im lìm xung quanh, rồi thở dài: hoá ra thứ chó con thích nhất là thứ mình được phép phá.
Đổi đồ lấy đồ
Mẹ Tũn nghĩ ra cách mỗi khi con chó Bông ngậm đồ không được phép: không giằng lại, mà chìa ra một khúc gặm của Bông, đổi lấy món đồ trong miệng. Bông nhả chiếc dép, nhận khúc gặm. Lần sau Bông ngậm chiếc tất, mẹ đổi bằng sợi thừng. Một tuần sau, mẹ Tũn phát hiện Bông bắt đầu cố tình đi tìm dép, ngậm lên, chạy tới trước mặt mẹ, chờ đổi. Mẹ Tũn cười, bảo con chó này giỏi buôn bán hơn cả nhà. Kể từ bữa đó dép được cất vào tủ, để Bông không còn hàng mà đem ra đổi.
Đổi đồ là cách nhẹ nhàng để lấy lại món không được gặm. Chỉ cần cất bớt đồ dễ ngậm đi, để chó con không biến việc đổi chác thành nghề.
Khi chiếc răng sữa rơi ra
Phát hiện trên thảm
Na đang lau nhà thì nhặt được một chiếc răng nhỏ xíu, nhọn hoắt, trắng tinh trên thảm. Na hoảng hốt bế Xù lên, mở miệng xem, thấy một chỗ trống nhỏ và một chiếc răng mới đang nhú lên bên cạnh. Mẹ Na bảo đó là răng sữa, chó con nào cũng thay. Na giữ lại chiếc răng trong một hộp nhỏ, ghi ngày tháng, như cất răng sữa của em bé. Xù không quan tâm tới chiếc răng, chỉ quan tâm tới chiếc dép mẹ Na vừa để quên ở cửa.
Ngày cả nhà nhận ra chó đã lớn
Một buổi sáng, bố Tũn đi dép ra sân, đứng sững lại, gọi cả nhà ra xem. Đôi dép của bố, đúng một đôi, nguyên vẹn, không một vết răng, nằm ngay ngắn ở cửa từ tối hôm qua. Con chó Bông nằm cạnh, gặm khúc xương cao su của mình, không thèm nhìn đôi dép. Cả nhà vỗ tay như mừng con tốt nghiệp. Bông ngẩng đầu lên, không hiểu chuyện gì, rồi lại cúi xuống gặm tiếp. Sau lần ấy, nhà Tũn bắt đầu mua dép đi trong nhà theo đôi, chứ không theo chiếc nữa.
Giai đoạn mọc răng rồi cũng qua, nhưng nhu cầu gặm thì nhiều con chó giữ cả đời, chỉ là chọn đồ tốt hơn nếu được dạy từ sớm.
Chuyện thật đằng sau: chó con gặm đồ vì sao, và cho nó gặm gì
Gặm là nhu cầu thật, không phải hư. Chó con khám phá đồ vật bằng miệng, giống em bé cầm mọi thứ cho vào mồm. Giai đoạn thay răng sữa sang răng vĩnh viễn, thường trong mấy tháng đầu đời, lợi khó chịu nên gặm càng nhiều. Chó chán, ở một mình lâu hay thiếu vận động cũng hay gặm phá hơn.
Cho nó thứ được phép gặm, và đổi khi nó gặm nhầm. Chuẩn bị vài loại đồ gặm dành cho chó, cỡ phù hợp với miệng, đổi luân phiên để chó không chán. Khi chó ngậm món không được phép, đổi bằng đồ gặm của nó và khen khi nó nhận. La mắng sau khi sự việc đã xong thường không giúp chó hiểu.
Cất ngay những thứ nguy hiểm khỏi tầm miệng. Dây điện đang cắm, pin, thuốc, đồ có xylitol như kẹo cao su, dây chun, kim chỉ, tất và đồ chơi nhỏ có thể nuốt được. Chó con nuốt dị vật có thể rất nguy hiểm: nếu nghi chó đã nuốt thứ gì, gọi bác sĩ thú y ngay, không tự xử lý.
Khu riêng an toàn khi không có người trông. Một góc quây hoặc phòng nhỏ đã dọn đồ nguy hiểm, có nước, ổ nằm và đồ gặm. Chó con không phải chọn giữa sofa và chân bàn khi chỉ có đồ của nó ở đó.
Vận động đủ thì gặm bớt. Đi dạo khi chó đã tiêm phòng đủ theo lịch bác sĩ thú y, chơi kéo thừng, đồ chơi nhét hạt bắt chó phải nghĩ mới lấy được. Một chú chó con mệt vừa đủ thường ngủ nhiều hơn phá.
Hỏi bác sĩ thú y nếu gặm dữ dội kéo dài. Chó lớn rồi mà vẫn gặm phá dữ dội, nhất là khi chủ vắng nhà, có thể liên quan căng thẳng khi ở một mình hoặc vấn đề khác; nên hỏi bác sĩ thú y hoặc người huấn luyện có kinh nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Chó con gặm đồ đến bao giờ thì thôi?
Cơn gặm dữ dội thường giảm khi chó thay xong răng, nhưng nhiều con vẫn thích gặm cả đời. Điều thay đổi được là chó gặm gì: nếu được cho đồ gặm phù hợp và đổi khi gặm nhầm từ sớm, phần lớn chó trưởng thành biết chọn đồ của mình.
Có nên cho chó con gặm xương nấu chín không?
Không nên, vì xương đã nấu chín, nhất là xương gà, xương cá, dễ vỡ thành mảnh sắc. Chọn đồ gặm làm riêng cho chó, kích thước đủ lớn để không nuốt được, và có người trông khi chó gặm món mới. Hỏi bác sĩ thú y nếu phân vân.
Chó con cắn tay chủ khi chơi thì làm sao?
Khi răng chạm tay quá mạnh, dừng chơi vài giây, rút tay lại, rồi đưa đồ gặm thay thế. Cả nhà làm giống nhau, không dùng tay trêu cho chó cắn. Chó con học được rằng răng chạm da là cuộc chơi kết thúc, còn đồ gặm thì luôn được chơi tiếp.
Xịt mùi đắng lên đồ đạc có giúp chó bớt gặm không?
Một số người dùng các loại xịt có vị đắng dành cho thú cưng để làm đồ đạc kém hấp dẫn, có hiệu quả với một số con nhưng không phải mọi con. Nó chỉ hỗ trợ, không thay được việc cho chó đồ gặm phù hợp, cất đồ dễ ngậm và cho chó vận động đủ.
Chó con nuốt phải tất hoặc đồ chơi nhỏ thì phải làm gì?
Gọi bác sĩ thú y hoặc phòng khám gần nhất ngay, nói rõ thứ chó nuốt, kích thước và thời điểm. Không tự gây nôn hay cho ăn thêm thứ gì khi chưa được hướng dẫn. Theo dõi nôn, bỏ ăn, đau bụng, không đi ngoài được và báo ngay cho bác sĩ.
Có nên nhốt chó con trong cũi khi đi vắng không?
Một khu quây hoặc cũi đủ rộng, được tập cho quen dần kèm đồ gặm và phần thưởng, có thể là chỗ an toàn khi không có người trông. Không nên để chó con trong cũi quá lâu; thời gian phù hợp tuỳ tuổi, nên hỏi bác sĩ thú y hoặc người huấn luyện.
