Trên lý thuyết, dắt chó đi dạo là một người cầm dây, một con chó đi bên cạnh, cả hai thong thả quanh khu phố. Trên thực tế, sợi dây căng như dây đàn, người chủ chúi người về phía trước nửa đi nửa chạy, con chó dừng ở mọi gốc cây, ngửi mọi cột điện, và gặp một con chó khác thì quên luôn ai là người cầm dây.
Những mẩu chuyện dưới đây tự viết, kể về các buổi đi dạo mà người tưởng mình dẫn đường, nhân vật là tên giả định. Cuối bài là phần “chuyện thật đằng sau”: vì sao chó cần đánh hơi, cách bớt bị kéo dây, và những phép lịch sự khi dắt chó ở nơi đông người.
Sợi dây vừa cầm lên
Tiếng leng keng thần kỳ
Dây dắt của con chó Vàng treo trên móc cạnh cửa, có một chiếc móc kim loại kêu leng keng. Bố Tèo chỉ cần chạm tay vào sợi dây là Vàng từ trong bếp phóng ra, quay vòng tròn, nhảy cẫng lên, sủa hai tiếng thật to như thông báo cho cả xóm. Có hôm bố chỉ định lau cái móc treo, Vàng cũng làm đủ màn chào mừng. Bố không nỡ, đành dắt đi một vòng. Từ đó, cả nhà muốn lau móc treo phải đợi lúc Vàng ngủ say, và phải lau thật khẽ, như tháo bom.
Năm giây đeo dây, năm phút đuổi chó
Con chó Ki nhà Tũn rất thích đi dạo nhưng không thích bị đeo dây. Tũn cầm dây lại gần, Ki lùi ra, đuôi vẫy tít, mắt sáng rỡ, như muốn nói “đi thì đi, đeo thì không”. Tũn đuổi quanh bàn ăn, Ki chạy quanh bàn ăn. Tũn ngồi xuống giả vờ không quan tâm, Ki tiến lại gần, ngửi tay. Tũn chộp, Ki lách. Năm phút sau, Tũn mở cửa ra ngoài đứng. Ki chạy theo ra, đứng ngay trước mặt, đưa cổ ra đeo dây ngoan như chưa từng chạy trốn.
Với chó, sợi dây là tín hiệu báo buổi ra ngoài sắp bắt đầu, nên chỉ một tiếng leng keng cũng đủ khiến nó phấn khích.
Ai dắt ai
Bài tập thể dục ngoài kế hoạch
Anh Khoa nhận nuôi con chó Gấu, nặng ba mươi ký, khoẻ như một chiếc xe máy nhỏ. Buổi đi dạo đầu tiên, anh định đi bộ thong thả quanh hồ. Gấu có kế hoạch khác. Cửa vừa mở, Gấu lao đi, anh Khoa bị kéo theo với tốc độ chạy bộ. Một vòng hồ mất mười hai phút, nhanh hơn kỷ lục chạy bộ của chính anh. Về tới nhà, Gấu uống nước rồi nằm thở, anh Khoa nằm thở lâu hơn. Kể từ bữa đó anh không cần đăng ký phòng tập nữa, chỉ cần dắt Gấu.
Hai con chó, hai ý kiến
Tũn nhận dắt hộ con chó Ki của hàng xóm cùng với con Bắp nhà mình. Hai sợi dây, mỗi tay một sợi, nghe đơn giản. Ra khỏi cổng, Ki muốn rẽ trái về phía công viên, Bắp muốn rẽ phải về phía hàng bánh bao. Tũn đứng giữa, hai tay dang ra như người đang tập động tác giãn ngực. Ki kéo mạnh, Tũn nghiêng trái. Bắp kéo mạnh hơn, Tũn nghiêng phải. Cuối cùng một bác bán nước bên đường hô: “Đi thẳng đi cháu”. Tũn đi thẳng, hai con chó đành theo, và buổi dạo hôm ấy có đúng một hướng mà cả ba cùng không chọn.
Đổi hướng không báo trước
Con chó Bắp đi dạo theo một bản đồ riêng mà chỉ nó hiểu. Đang đi thẳng, Bắp rẽ ngoặt sang trái vì một mùi gì đó. Na vừa rẽ theo, Bắp lại quay phải. Có lần Bắp đi vòng quanh Na hai vòng, quấn dây quanh chân Na như cuốn chỉ, khiến Na đứng sững giữa vỉa hè như bị trói. Một bác hàng xóm đi ngang, cười, cúi xuống gỡ giúp. Bác bảo ngày xưa con chó nhà bác cũng thế, “dắt chó mà cứ như chó dắt mình đi múa”.
Chó kéo dây thường không phải vì bướng: nó đi nhanh hơn người, có quá nhiều thứ phía trước để khám phá, và có khi đã học rằng kéo thì được đi tiếp.
Gốc cây nào cũng phải ghé
Đọc báo buổi sáng
Ông nội Tũn gọi việc con chó Lu ngửi gốc cây là “đọc báo”. Mỗi sáng hai ông cháu dắt Lu ra đầu ngõ, Lu dừng ở gốc cây bàng đầu tiên, ngửi rất lâu, rất kỹ, như đọc từng dòng. Rồi Lu sang cột điện, đọc tiếp trang hai. Tới bụi cỏ góc chợ, đọc mục tin vắn. Hai trăm mét đi mất ba mươi phút. Ông nội không vội, ông bảo nó đọc báo thì mình cũng đứng nghe ngóng chuyện xóm. Thế là mỗi sáng cả người và chó đều về nhà với tin tức mới.
Đúng một gốc cây duy nhất
Con chó Đốm có cả trăm gốc cây quanh khu phố để chọn, nhưng chỉ chịu đi vệ sinh ở đúng một gốc cây trước cửa hàng tạp hoá cách nhà ba con phố. Mưa cũng phải ra đó, nắng cũng phải ra đó. Có hôm Na vội đi học, dắt Đốm ra gốc cây gần nhà, Đốm ngửi rồi ngồi xuống, nhìn Na, không làm gì cả. Na đành đi ba con phố. Chủ tiệm tạp hoá quen mặt tới mức thấy Na và Đốm từ xa là cầm sẵn chiếc túi ni lông đưa cho Na, kèm câu hỏi han thường lệ: “Hôm nay nó có chịu đi gốc khác chưa?”.
Đánh hơi là cách chó tìm hiểu thế giới quanh mình. Một buổi dạo được ngửi thoải mái thường làm chó thoả mãn hơn một buổi đi xa mà bị kéo đi liên tục.
Gặp bạn giữa đường
Hai con chó, hai sợi dây, một nút thắt
Na dắt Bắp ra công viên, gặp anh hàng xóm dắt con chó trắng. Hai con chó ngửi nhau, vẫy đuôi, rồi bắt đầu chạy vòng quanh nhau vui vẻ. Na và anh hàng xóm đứng nói chuyện. Ba phút sau, hai sợi dây đã xoắn vào nhau thành một nút chặt như dây giày, hai con chó đứng sát rạt nhau không nhúc nhích được, hai người chủ cũng bị kéo lại gần. Cả hai cùng ngồi xuống gỡ nút, gỡ mất năm phút. Sau lần ấy hai nhà quen nhau, gặp là chào, và chưa bao giờ đứng nói chuyện quá một phút khi hai con chó còn đang chạy.
Con chó chào cả khu phố
Con chó Cốm nhà chị Hoa thân thiện tới mức đi dạo một vòng mất cả tiếng, vì Cốm phải chào hỏi từng người. Bà bán xôi đầu ngõ cho Cốm xoa đầu, anh bảo vệ toà nhà bên cạnh vỗ vai Cốm, mấy đứa trẻ đi học ngồi xuống ôm Cốm. Chị Hoa đi bên cạnh, cũng phải dừng lại chào từng người. Sống ở khu phố bốn năm, chị Hoa không quen nhiều người lắm. Nuôi Cốm sáu tháng, cả khu phố biết tên Cốm. Tên chị thì người ta vẫn gọi là “mẹ cái Cốm”.
Không phải con chó nào cũng thích được chào. Chó lạ, trẻ nhỏ, người sợ chó: luôn hỏi trước khi để chó mình lại gần.
Đi dạo trong mưa nắng
Con chó không chịu ra ngoài khi mưa
Con chó Mít ngày nắng thì đòi đi dạo từ sáng sớm, nhưng hễ trời mưa là nằm lì trong ổ. Bin cầm dây ra cửa, Mít nhìn ra ngoài, thấy mưa rơi lộp độp, quay đầu đi về ổ. Bin mua cho Mít một chiếc áo mưa nhỏ màu vàng. Mít mặc áo xong đứng im như tượng, không đi được bước nào, hai chân trước dạng ra như người mặc bộ đồ mới quá chật. Cả nhà cười tới mức Mít bực mình, tự cởi được áo mưa ra. Cuối cùng Bin mở cửa sau, Mít ra sân đi vệ sinh nhanh như chớp rồi chạy vào, lắc mình tung nước lên khắp hành lang.
Bàn chân và mặt đường trưa hè
Một trưa hè, Tèo định dắt Vàng đi mua đồ. Mẹ Tèo cản lại, bảo Tèo cởi dép, áp bàn chân xuống mặt sân xi măng ngoài nắng. Tèo áp chân xuống, nhảy dựng lên ngay, kêu oai oái. Mẹ bảo: “Đấy, chân con có dép còn không chịu nổi, chân chó thì đi trần”. Từ hôm đó, buổi dạo của Vàng chuyển sang sáng sớm và chiều muộn. Tèo cũng hiểu luôn vì sao Vàng hay đi men theo bóng râm, nhảy cóc qua những khoảng nắng như đang chơi nhảy ô.
Mặt đường nhựa, xi măng giữa trưa có thể nóng đủ làm đau đệm chân chó. Giờ mát luôn là giờ đẹp nhất để đi dạo.
Chuyện thật đằng sau: đi dạo cho chó vui, người đỡ mệt, hàng xóm không phiền
Đi dạo với chó không chỉ để vận động, mà còn để nó được ngửi, được nhìn, được gặp thế giới bên ngoài. Vài thói quen dưới đây là kiến thức nuôi chó phổ thông, giúp buổi dạo bớt cảnh bị kéo đi và giữ được tình làng nghĩa xóm.
- Chọn dây và vòng phù hợp: dây dắt đủ chắc, vòng cổ hoặc yếm vừa vặn, luồn được hai ngón tay; chó hay kéo mạnh thì yếm có móc phía trước ngực thường giúp đỡ hơn. Kiểm tra móc khoá trước mỗi lần đi.
- Dạy chó dây lỏng mới được đi: khi dây căng thì dừng lại đứng yên, dây chùng thì đi tiếp và khen. Kiên nhẫn vài tuần, cả nhà làm giống nhau, chó sẽ hiểu kéo không giúp đi nhanh hơn.
- Cho chó thời gian đánh hơi: dành một đoạn trong buổi dạo để chó ngửi thoả thích. Một buổi đi chậm có đánh hơi thường làm chó thoả mãn và mệt nhẹ hơn đi xa vội vàng.
- Đi giờ mát: áp mu bàn tay lên mặt đường vài giây, thấy nóng rát thì chân chó cũng nóng. Mang theo nước cho cả người và chó những ngày oi.
- Luôn mang túi dọn phân: nhặt sạch, buộc kín, bỏ vào thùng rác. Đây là việc làm cho người hàng xóm có nuôi chó hay không cũng thấy dễ chịu.
- Hỏi trước khi cho chó làm quen: với chó khác, với trẻ nhỏ, với người lạ. Giữ dây ngắn khi đi qua chỗ đông, chợ, cổng trường; không thả chó tự do nơi công cộng.
- Đeo thẻ tên và liên lạc trên vòng cổ: nếu chó lỡ tuột dây, người nhặt được sẽ biết đường gọi về. Tiêm phòng đầy đủ trước khi cho chó ra ngoài thường xuyên, theo lịch bác sĩ thú y.
Làm đủ những việc này, sợi dây vẫn có lúc căng và gốc cây vẫn phải ghé, nhưng buổi dạo sẽ là của cả hai, không chỉ của con chó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chó ngửi gốc cây, cột điện lâu như vậy?
Chó nhận biết thế giới chủ yếu qua mũi. Một gốc cây có mùi của nhiều con chó khác đã đi qua, nên ngửi lâu giống như đọc tin tức quanh khu phố. Đánh hơi cũng giúp chó thư giãn và vận động trí não, nên cho chó thời gian ngửi là điều nên làm.
Mỗi ngày nên dắt chó đi dạo bao lâu?
Tuỳ giống, tuổi, sức khoẻ và mức năng lượng của từng con. Chó trẻ nhiều năng lượng cần nhiều hơn, chó già hay chó có bệnh cần nhẹ nhàng hơn. Nhiều nhà chia thành hai, ba lần ngắn mỗi ngày. Nên hỏi bác sĩ thú y mức phù hợp cho chó nhà mình.
Chó kéo dây mạnh có nên giật dây lại không?
Không nên giật mạnh, vì có thể làm đau cổ chó và khiến buổi đi dạo căng thẳng. Cách nhẹ nhàng hơn là đứng yên khi dây căng, chỉ đi tiếp khi dây chùng, kèm khen thưởng. Chó kéo quá mạnh thì có thể tìm người huấn luyện có kinh nghiệm hỗ trợ.
Chó sợ mưa, không chịu ra ngoài đi vệ sinh thì làm sao?
Chọn lúc mưa nhỏ, đi ngắn tới chỗ có mái che gần nhà, khen thưởng ngay khi chó đi xong. Một số con quen dần với áo mưa nếu được tập mặc ở nhà từng chút một kèm đồ thưởng. Lau khô chân và lông sau khi vào nhà.
Có nên để chó chào hỏi mọi con chó gặp trên đường không?
Không nhất thiết. Nhiều con chó không thích bị lại gần, có con đang ốm hoặc đang được huấn luyện. Luôn hỏi chủ của con chó kia trước, để hai con ngửi nhau ngắn với dây lỏng, và dắt đi nếu thấy dấu hiệu căng thẳng như cứng người, gầm gừ.
Dắt chó đi dạo cần mang theo những gì?
Dây dắt chắc chắn, vòng cổ có thẻ tên và cách liên lạc, túi dọn phân, nước uống vào ngày nóng, vài món thưởng nhỏ để khen. Đi buổi tối thì nên có đèn hoặc vòng phản quang để người đi đường nhìn thấy cả người lẫn chó.
