Nhà thông minh hứa hẹn một cuộc sống nhàn hơn: đèn tự bật khi bạn về, robot tự hút bụi khi bạn đi làm, cửa tự mở bằng ngón tay. Phần lớn thời gian lời hứa ấy được giữ. Nhưng thỉnh thoảng các thiết bị lại tỏ ra có ý riêng, và chủ nhà phát hiện ra mình đang sống chung với vài "thành viên" rất cá tính.
Mười mẩu chuyện vui dưới đây là những lần như thế: bóng đèn bật lúc ba giờ sáng, robot đi lạc dưới gầm giường, khoá cửa không chịu nhận chủ, rèm cửa đánh thức cả ngày chủ nhật. Cuối bài là phần chuyện thật đằng sau: vì sao thiết bị thông minh hay "trở chứng" và mấy nguyên tắc để nhà vẫn dễ sống khi mất mạng hay hết pin.
Bóng đèn có ý riêng
Đèn thông minh làm đúng điều được dặn. Vấn đề là người dặn thường quên mất có những ai sống trong nhà.
Ba giờ sáng, đèn bật
Nhà Tũn cài kịch bản: phát hiện chuyển động ở phòng khách ban đêm thì bật đèn, cho ai dậy uống nước khỏi vấp. Đêm đầu tiên, ba giờ sáng, đèn phòng khách bật sáng trưng.
Cả nhà giật mình tỉnh giấc, rón rén đi ra. Giữa phòng khách, con mèo ngồi bất động, ánh đèn rọi thẳng xuống như diễn viên đứng giữa sân khấu, mắt nhìn cả nhà như chờ vỗ tay.
Đêm thứ hai, ba giờ sáng, đèn lại bật. Đêm thứ ba cũng vậy. Tũn phải vào ứng dụng giảm độ nhạy của cảm biến. Con mèo có vẻ hơi buồn vì mất sân khấu.
Mất mạng là mất đèn
Tèo đổi hết bóng đèn trong phòng trọ sang loại điều khiển bằng ứng dụng, rồi cẩn thận dán băng dính lên công tắc tường, ghi "luôn bật". Tèo bật tắt đèn hoàn toàn bằng điện thoại.
Một tối, mạng nhà trọ mất. Ứng dụng không kết nối được với đèn. Đèn đang tắt thì cứ tắt mãi. Tèo ngồi ăn mì dưới ánh đèn pin điện thoại, pin còn bốn mươi phần trăm.
Ăn xong, Tèo bóc miếng băng dính, bật tắt công tắc tường một lần. Đèn sáng ngay, ở chế độ mặc định. Tèo bảo: "Hoá ra cái thông minh nhất trong phòng vẫn là cái công tắc."
Robot hút bụi và những cuộc phiêu lưu
Robot hút bụi chăm chỉ, kiên nhẫn và không bao giờ phàn nàn. Nó chỉ thỉnh thoảng kêu cứu.
Em út hay khóc
Nhà chị Mơ mua robot hút bụi. Ngày đầu nó làm việc rất ngoan. Ngày thứ hai, giữa trưa, từ phòng ngủ vang lên một giọng nói đều đều: "Vui lòng kiểm tra bàn chải chính."
Chị chạy vào thấy robot đứng im, một chiếc tất cuốn chặt vào bàn chải. Chị gỡ ra, robot chạy tiếp. Chiều hôm đó nó kêu thêm hai lần: một sợi dây buộc tóc, một góc thảm.
Cả nhà đặt cho nó cái tên "em út hay khóc". Sau lần ấy, trước khi cho robot chạy, mọi người tự động nhặt tất, dây sạc, đồ chơi khỏi sàn. Robot không dọn sạch nhà bằng cả nhà dọn trước cho robot.
Phòng ngủ số hai
Robot nhà Na tự vẽ bản đồ căn hộ. Na mở ứng dụng xem, thấy ghi: phòng khách, phòng bếp, phòng ngủ, và "phòng ngủ 2". Căn hộ của Na chỉ có một phòng ngủ.
Na lần theo bản đồ, cúi xuống nhìn gầm giường. Gầm giường cao vừa đủ cho robot chui vào, rộng cỡ một tấm chiếu. Robot đã vẽ nó thành một phòng riêng.
Na không sửa lại bản đồ. Từ đó, khi bạn bè hỏi nhà rộng không, Na trả lời: "Hai phòng ngủ, một phòng hơi thấp trần." Con mèo nhà Na thì có vẻ đồng ý, vì nó hay vào đó ngủ trưa.
Khoá cửa thông minh và những lần không nhận chủ
Khoá vân tay, khoá mã số tiện thật. Cho tới những lúc ngón tay của chính chủ nhà bỗng thành người lạ.
Tay ướt
Anh Khoa rửa bát xong, xách túi rác ra ngoài, cửa tự khoá sau lưng. Quay vào, anh đặt ngón tay lên khoá. Không nhận. Tay còn ướt.
Anh lau tay vào áo, thử lại. Không nhận. Thử lần thứ năm, khoá kêu bíp dài và báo tạm khoá vì thử sai nhiều lần. Anh đứng ngoài cửa, tay cầm túi rác rỗng, gọi vợ.
Vợ anh mở cửa từ bên trong, cười mãi. Ngay hôm đó hai vợ chồng cài thêm mã số dự phòng mà cả nhà đều nhớ. Anh Khoa còn thêm một ngón tay nữa vào khoá: ngón út, ngón ít khi dính nước nhất.
Bất ngờ không thành
Hôm sinh nhật mẹ, Bin xin về sớm, định lén vào nhà bày bánh làm bất ngờ. Bin mở khoá bằng vân tay thật nhẹ nhàng. Khoá cửa hô to, rất vui vẻ: "Chào mừng Bin về nhà!"
Từ trong bếp, mẹ nói vọng ra: "Bin về sớm thế con?" Bin đứng ở cửa, tay cầm hộp bánh, cả kế hoạch tan tành trong một câu chào.
Mẹ đi ra, nhìn hộp bánh, giả vờ ngạc nhiên rất to. Bin biết mẹ giả vờ, mẹ biết Bin biết. Hai mẹ con vẫn thổi nến, cười suốt bữa tối. Tuần sau, Bin vào cài đặt tắt tiếng chào cho những dịp đặc biệt.
Rèm cửa và ổ cắm hẹn giờ
Hẹn giờ là sức mạnh lớn nhất của nhà thông minh, và cũng là chỗ dễ gài nhầm nhất.
Chủ nhật cũng là ngày thường
Tũn lắp rèm tự động, cài mở lúc sáu giờ sáng để thức dậy bằng ánh nắng. Tuần đầu Tũn thấy cuộc đời tươi sáng hẳn, dậy đúng giờ, đi làm đúng giờ.
Sáng chủ nhật, sáu giờ, rèm kéo xoạt một cái, nắng rọi thẳng vào mặt. Tũn kéo chăn trùm đầu. Rèm không quan tâm, rèm đã làm xong việc của mình.
Tũn vào ứng dụng, sửa lịch: chủ nhật rèm mở lúc chín giờ. Chủ nhật sau, chín giờ, rèm mở. Tũn vẫn ngủ, vì đêm trước thức khuya. Tũn kết luận: rèm thông minh đến đâu cũng không thắng được người đã quyết định ngủ nướng.
Cơm chín lúc năm giờ sáng
Chị Mơ cắm nồi cơm vào ổ cắm thông minh, hẹn bật lúc năm giờ để đi làm về có cơm. Sáng hôm sau, năm giờ rưỡi, cả nhà tỉnh dậy vì mùi cơm chín thơm khắp nhà.
Chị mở ứng dụng ra xem: giờ hẹn là năm giờ sáng, chị quên chọn buổi chiều. Nồi cơm đã chín, đang ở chế độ giữ ấm.
Cả nhà nhìn nhau, rồi quyết định ăn sáng bằng cơm rang trứng. Bữa sáng hôm đó ngon bất ngờ. Chị Mơ kiểm tra lại giờ hẹn, và cũng từ đó, thứ bảy nào chị cũng cố ý hẹn năm giờ sáng.
Khi khách đến chơi nhà thông minh
Người sống trong nhà quen với mọi câu lệnh. Khách thì không.
Bật đèn nhà vệ sinh
Bạn của Na đến chơi, hỏi nhà vệ sinh ở đâu. Na chỉ. Một lúc sau bạn đi ra, ngượng ngùng hỏi: "Công tắc đèn ở đâu thế?" Nhà Na không có công tắc, đèn bật bằng giọng nói.
Na bảo bạn cứ nói to "bật đèn nhà vệ sinh". Bạn nhìn quanh phòng khách có cả gia đình Na đang ngồi, đỏ mặt, đứng trước cửa nói nhỏ như thì thầm. Đèn không bật.
Bạn nói to hơn, cả nhà cố nhịn cười. Đèn bật. Tuần sau, Na nhờ thợ điện lắp lại một công tắc thường cạnh cửa nhà vệ sinh. Na gọi đó là "công tắc dành cho khách", còn bạn của Na gọi đó là "công tắc giữ thể diện".
Mật khẩu ở cửa
Chú Ba đến thăm nhà anh Khoa lúc cả nhà đi vắng. Anh Khoa nhắn mã mở cửa cho chú: sáu số. Chú bấm, khoá báo sai. Chú gọi điện, anh đọc lại từng số. Chú bấm lại, vẫn sai.
Hai chú cháu nói chuyện điện thoại năm phút mới phát hiện: khoá cần bấm thêm nút xác nhận ở cuối, chú tưởng bấm đủ số là xong. Chú bấm thêm nút đó, cửa mở.
Chú vào nhà, ngồi uống trà, nhắn cho anh Khoa: "Cửa nhà cháu khó vào hơn cửa ngân hàng." Anh Khoa in ngay một tờ hướng dẫn nhỏ, dán bên trong cửa, để lần sau đưa cho khách trước khi họ đến.
Chuyện thật đằng sau: vì sao nhà thông minh hay "trở chứng"
Phần lớn sự cố nhà thông minh không phải do thiết bị hỏng mà do kịch bản được viết thiếu. Cảm biến chuyển động không phân biệt người với con mèo nếu không được chỉnh độ nhạy hoặc đặt ở độ cao phù hợp; lịch hẹn giờ không biết hôm nay là chủ nhật nếu không được dặn; ổ cắm hẹn giờ không đoán được bạn muốn năm giờ sáng hay chiều. Máy làm đúng điều được dặn, chỉ là điều được dặn chưa đủ.
Thứ hai là sự phụ thuộc vào mạng. Nhiều thiết bị đi qua máy chủ trên mạng, nên khi mạng nhà hay máy chủ trục trặc, ứng dụng không điều khiển được. Thiết bị có điều khiển cục bộ, hoặc vẫn giữ công tắc vật lý, sẽ không để bạn ngồi trong bóng tối như Tèo. Khoá vân tay thì đọc kém khi tay ướt, bẩn, khô nứt hay bị thương; hầu hết khoá có cách mở dự phòng như mã số, thẻ từ hay chìa cơ, và báo pin yếu trước khi hết hẳn.
Nguyên tắc để nhà thông minh mà vẫn dễ sống
Luôn giữ một cách điều khiển bằng tay. Đèn quan trọng như nhà vệ sinh, cầu thang, cửa ra vào nên còn công tắc thường. Khách đến chơi, người lớn tuổi, trẻ nhỏ hay lúc mất mạng đều cần nó.
Khoá cửa luôn có lối vào dự phòng. Cài thêm mã số hoặc giữ chìa cơ ở nơi an toàn, thay pin khi khoá báo yếu. Đăng ký thêm một ngón tay khác cho mỗi người phòng khi ngón chính bị ướt hay bị thương.
Thử kịch bản tự động vài ngày trước khi tin hẳn. Kiểm tra giờ sáng chiều, ngày trong tuần, độ nhạy cảm biến khi có thú cưng. Thêm điều kiện, ví dụ chỉ bật đèn khi trời tối và chỉ trong khung giờ nhất định.
Dọn sàn trước khi robot chạy. Tất, dây sạc, dây buộc tóc, góc thảm tua rua là những thứ robot hút bụi hay mắc. Khoanh vùng cấm trong ứng dụng cho những nơi robot hay kẹt.
Đặt tên thiết bị và phòng rõ ràng. Tên ngắn, khác nhau, đúng với phòng thật giúp ra lệnh bằng giọng nói ít nhầm và người khác trong nhà cũng hiểu được.
Việc điện để thợ làm. Thay công tắc âm tường, đi dây cho rèm hay khoá điện là việc liên quan tới điện lưới. Dù thấy hướng dẫn trên mạng có vẻ dễ, hãy gọi thợ điện có kinh nghiệm để làm cho an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Mất mạng thì đèn, khoá thông minh có còn dùng được không?
Tuỳ thiết bị. Loại có điều khiển cục bộ hoặc có công tắc vật lý vẫn bật tắt được, còn loại chỉ điều khiển qua máy chủ trên mạng thì ứng dụng sẽ không kết nối. Khoá cửa thường vẫn mở được bằng vân tay, mã số hoặc chìa cơ dù mất mạng; nên đọc kỹ hướng dẫn trước khi mua.
Vì sao cảm biến chuyển động hay bật đèn vì thú cưng?
Cảm biến chuyển động phổ thông phát hiện vật thể ấm di chuyển, nên chó mèo cũng kích hoạt được. Giảm độ nhạy, đặt cảm biến cao hơn và chếch lên trên, hoặc chọn loại có chế độ bỏ qua thú cưng sẽ giảm được những lần bật đèn lúc ba giờ sáng.
Khoá vân tay không nhận khi tay ướt thì làm sao?
Lau khô tay rồi thử lại, đừng thử liên tục vì khoá có thể tạm khoá. Đăng ký thêm vài ngón tay cho mỗi người và luôn có cách mở dự phòng như mã số hay chìa cơ. Nếu ngón tay hay bị khô nứt, thử đăng ký lại vân tay lúc da bình thường.
Robot hút bụi hay kẹt ở gầm giường, gầm ghế thì xử lý thế nào?
Kiểm tra chiều cao gầm so với robot, chỗ nào vừa sát thì robot dễ kẹt. Có thể kê cao chân giường thêm một chút hoặc đặt vùng cấm trong ứng dụng. Dọn dây, tất, đồ nhỏ khỏi sàn trước khi chạy cũng giảm đáng kể số lần robot kêu cứu.
Có nên tự lắp công tắc thông minh âm tường không?
Không nên tự làm nếu bạn không phải thợ điện. Việc thay công tắc âm tường đụng tới điện lưới, làm sai có thể gây giật điện hoặc chập cháy. Thiết bị cắm vào ổ cắm có sẵn thì tự lắp được, còn đấu nối dây trong tường nên để thợ điện có kinh nghiệm làm.
Chuyện nhà thông minh có hợp kể với người lớn tuổi trong nhà không?
Hợp, miễn là cười vào cái máy chứ không cười vào người dùng. Kể chuyện đèn bật vì con mèo hay khoá cửa hô to lời chào xong, nhiều người lớn tuổi sẽ thấy đỡ ngại thiết bị mới và mạnh dạn hỏi cách dùng.