Lần đầu đứng trước máy rút tiền, người ta thường đứng lâu hơn mình tưởng. Tấm thẻ cầm trên tay bỗng có tới bốn chiều để cắm, sáu con số thuộc lòng bỗng biến đâu mất, và cái máy im lặng kia bỗng phát ra tiếng rè rè làm tim đập nhanh như sắp có chuyện lớn.
Dưới đây là những mẩu chuyện vui quanh cái buồng kính nhỏ ấy — từ khe cắm thẻ, bàn phím, màn hình tới hàng người đứng chờ phía sau. Không ai trong chuyện mất tiền cả, chỉ mất một chút bình tĩnh. Cuối bài là phần “chuyện thật đằng sau” với mấy thói quen nhỏ giúp lần rút tiền nào cũng gọn và an toàn.
Cắm thẻ vào khe nào, chiều nào
Bốn chiều của một tấm thẻ
Tèo nhận thẻ ngân hàng đầu tiên, ra máy rút tiền đầu ngõ. Tèo cắm thẻ, máy nhả ra. Tèo lật mặt, cắm lại, máy nhả ra. Xoay đầu kia, máy lại nhả. Tới chiều thứ tư thì máy nuốt êm ru, Tèo thở phào như vừa mở được két sắt. Đứng sau, một chị nhân viên văn phòng mỉm cười chỉ vào hình vẽ nhỏ cạnh khe thẻ: cái hình ấy vẽ sẵn chiều cắm, con chip quay về phía nào. Tèo nhìn hình vẽ, gật đầu, rồi lần sau vẫn lật thẻ hai lần vì quen tay. Phải tới lần thứ năm, Tèo mới cắm trúng ngay từ đầu, và hôm ấy Tèo kể với cả phòng trọ như kể một chiến công.
Khe nào cũng giống khe thẻ
Bà Sáu ra máy rút tiền lần đầu để rút khoản tiền con cháu gửi vào thẻ. Mặt máy có ba cái khe: một khe dài ở dưới, một khe mỏng bên cạnh, một khe có đèn xanh nhấp nháy. Bà chọn khe mỏng vì “nó vừa tấm thẻ”. Thẻ không vào, bà ấn nhẹ, rồi ấn hơi mạnh. Cậu thanh niên đứng sau vội nói: “Bà ơi, khe ấy là chỗ máy nhả tờ biên lai, khe có đèn nháy mới là khe thẻ ạ”. Bà Sáu rút thẻ ra, cắm vào đúng khe, máy kêu “cạch”. Bà quay lại cảm ơn, khen cái đèn nháy “biết gọi người”.
Câu chốt thật: khe thẻ thường có đèn hoặc hình vẽ chỉ chiều cắm. Thẻ không vào thì đừng ấn mạnh, xem lại hình vẽ là ra.
Mã PIN và trí nhớ lúc cần nhất
Ngày sinh của ai
Mít đặt mã PIN theo ngày sinh, rất yên tâm vì “ngày sinh thì quên sao được”. Đứng trước máy, Mít bấm ngày sinh của mình, máy báo sai. Mít nhớ ra hôm đổi mã đã đổi sang ngày sinh của em gái cho an toàn. Bấm ngày sinh em gái, máy lại báo sai. Mít đứng im, mồ hôi rịn trán, rồi nhớ lần đổi thứ hai đã chuyển sang ngày sinh con mèo nhà bà ngoại. Mít không dám bấm lần thứ ba, gọi về nhà hỏi mẹ con mèo sinh ngày nào. Mẹ bảo mèo nhặt về, làm gì có ngày sinh. Hoá ra Mít tự đặt cho nó một ngày, và giờ không nhớ ngày ấy.
Che bàn phím như che bài kiểm tra
Su đọc được lời khuyên che bàn phím khi bấm mã. Su che rất kỹ: một tay che bàn phím, cả người cúi sát, mũ lưỡi trai kéo xuống, vai khom như đang giấu bài kiểm tra khỏi bạn ngồi cạnh. Che kỹ tới mức chính Su cũng không nhìn thấy mình bấm số nào. Máy báo sai mã. Su bấm lại, lần này hé tay ra một chút, đủ cho mắt mình nhìn, vẫn đủ kín với người sau. Máy chấp nhận. Từ đó Su hiểu: che bàn phím là che người khác, không phải che chính mình.
Mã PIN nhập sai liên tiếp vài lần thì thẻ có thể bị tạm khoá — đó là cách ngân hàng giữ tiền cho bạn, không phải máy giận bạn.
Màn hình, nút bấm và số tiền muốn rút
Chạm mãi màn hình không ăn
Khoa quen điện thoại cảm ứng, đứng trước máy là chạm thẳng vào chữ “Rút tiền” trên màn hình. Không có gì xảy ra. Khoa chạm mạnh hơn, rồi chạm hai lần liền như bấm thích một tấm ảnh. Màn hình vẫn đứng yên. Một bác lớn tuổi đứng sau nhẹ nhàng chỉ dãy nút xám dọc hai bên màn hình: chữ trên màn hình nằm ngang nút nào thì bấm nút đó. Khoa bấm, máy chạy ngay. Bác cười: “Máy này lớn tuổi hơn điện thoại của cháu, nó quen bấm nút”. Khoa cảm ơn, và nhận ra có những thứ cũ dùng dễ hơn mình nghĩ, miễn là có người chỉ.
Rút đúng một trăm năm mươi nghìn
Bống cần đúng một trăm năm mươi nghìn để trả tiền sách, gõ con số ấy vào máy. Máy báo không đáp ứng được số tiền này. Bống gõ lại, máy lại báo. Bống nghĩ máy hết tiền lẻ, đi sang máy bên cạnh, máy bên cạnh cũng báo y vậy. Cô bạn đi cùng giải thích: máy chỉ trả theo mệnh giá tờ tiền nó đang có, nên nhiều máy chỉ nhận số tròn trăm hoặc tròn năm mươi tuỳ loại tiền trong máy. Bống rút hai trăm nghìn, trả tiền sách, còn năm mươi nghìn mua thêm hai cốc trà. Cô bạn bảo đó là phí giải thích.
Mẹo nhỏ đáng nhớ: nhiều máy ghi sẵn mệnh giá đang có trên màn hình đầu tiên. Đọc dòng đó trước khi gõ số sẽ đỡ một vòng thử lại.
Những giây chờ tiền ra
Tiếng rè rè đáng ngờ
Bấm xác nhận xong, máy im một lúc rồi phát ra tiếng rè rè, lạch cạch bên trong. Tũn hoảng, tưởng máy hỏng, áp tai vào thân máy nghe như bác sĩ nghe tim. Một lúc sau tiếng rè rè dừng, khe dưới mở ra, tiền nằm gọn. Tũn rút tiền, đếm lại hai lần, đủ. Về nhà Tũn hỏi anh trai tiếng rè rè ấy là gì. Anh bảo đó là máy đang đếm và xếp tiền cho mình. Tũn bảo vậy thì lần sau đứng nghe cho đủ, vì đó là âm thanh dễ chịu nhất mà một cái máy có thể phát ra.
Tiền ra mà không dám cầm
Tiền thò ra khỏi khe, Na không dám rút mạnh vì sợ rách, cứ kéo từng tờ một, nhẹ như kéo khăn giấy. Máy bắt đầu kêu tít tít. Na càng cuống, càng kéo chậm. Người đứng sau nhắc: “Em rút cả xấp ra luôn, máy kêu để nhắc lấy tiền đấy”. Na nắm cả xấp, rút ra một lần, không tờ nào rách. Sau này Na mới biết nhiều máy sẽ thu tiền lại nếu để quá lâu không lấy. Na kể lại, cười: lần đầu tiên trong đời thấy tiền nằm trước mặt mà mình còn ngại cầm.
Thứ tự quen thuộc ở nhiều máy là trả thẻ trước rồi mới nhả tiền. Cầm đủ cả hai thứ rồi hãy quay đi, đó là câu chốt của cả bài.
Hàng người phía sau và một lời nhờ
Khoảng cách một bước chân
Mít đang rút tiền thì có người đứng xếp hàng sát ngay sau lưng, gần tới mức Mít nghe rõ tiếng thở. Mít ngại quay lại nhắc, đành bấm thật nhanh, bấm nhầm hai lần, phải làm lại từ đầu. Người phía sau thấy lâu, ghé đầu hỏi có cần giúp không, càng đứng gần hơn. Cuối cùng chú bảo vệ ở cửa hàng bên cạnh đi qua, chỉ cái vạch kẻ chờ trên nền, bảo mọi người đứng sau vạch. Người phía sau lùi lại, xin lỗi, giải thích là đang vội đi đón con. Mít rút tiền xong trong mười giây. Không gian một bước chân hoá ra quý như vậy.
Lời từ chối tử tế nhất
Bà Sáu lần thứ hai ra máy, vẫn chưa quen, định nhờ cậu thanh niên đứng sau bấm hộ, đưa luôn thẻ và đọc mã cho cậu nghe. Cậu xua tay ngay: “Bà đừng đọc mã cho ai nghe, kể cả cháu ạ. Bà bấm, cháu đứng đây chỉ chữ trên màn hình thôi”. Cậu đứng lùi một bước, chỉ từng dòng chữ cho bà đọc, bà tự bấm. Rút xong, bà dúi cho cậu nắm kẹo lạc trong túi áo. Về nhà bà kể với con cháu, câu bà nhớ nhất không phải cách rút tiền mà là câu “kể cả cháu”.
Người tốt nhất ở cây rút tiền là người từ chối nghe mã PIN của bạn. Ai đòi nghe, đòi cầm thẻ hộ thì đó là lúc dừng lại.
Tờ biên lai và dòng số dư
Tờ biên lai đầu đời
Lần đầu rút tiền, Tèo chọn in biên lai, cầm tờ giấy nhỏ như cầm giấy khen, gấp đôi cất vào ví làm kỷ niệm. Ba tháng sau Tèo mở ví khoe với bạn, tờ biên lai đã trắng tinh, không còn một chữ nào. Tèo tưởng ai đánh tráo. Cậu bạn học ngành hoá giải thích loại giấy này in bằng nhiệt, để lâu, để gần nơi nóng hoặc cọ xát nhiều thì chữ phai dần. Tèo vẫn giữ tờ giấy trắng ấy, bảo đó là kỷ niệm đã tự giữ bí mật cho chủ.
Xem số dư rồi lặng im
Cuối tháng, Su ra máy chọn mục xem số dư, chỉ để “biết mình còn bao nhiêu”. Màn hình hiện một con số. Su nhìn nó khá lâu, rồi chọn “Không rút”, rút thẻ, đi về, trên đường đi mua một gói mì thay vì bát phở định ăn. Lần sau, Su bảo bạn cùng phòng: “Máy rút tiền là cái máy trung thực nhất thành phố”. Kể từ bữa đó Su ghi chi tiêu vào sổ, để lần xem số dư sau đỡ bất ngờ hơn. Con số cuối tháng sau vẫn nhỏ, nhưng ít ra Su đã biết nó đi đâu.
Biên lai hay tin nhắn báo số dư nên đọc lại một lượt: số tiền rút, số dư có khớp không. Khớp thì vứt biên lai vào đúng thùng rác, đừng để lại trong buồng máy.
Chuyện thật đằng sau: lần đầu rút tiền cho gọn và an toàn
Phần lớn các chuyện ở trên xảy ra vì không ai nói trước những điều rất nhỏ. Vài thói quen dưới đây là kiến thức phổ thông; quy định cụ thể về phí, hạn mức, số lần nhập sai thì xem thông báo của chính ngân hàng phát hành thẻ:
- Nhìn khe thẻ trước khi cắm: có hình vẽ chiều thẻ, chip quay về đâu. Thấy khe thẻ lỏng lẻo, có vật lạ gắn thêm hay bàn phím cộm lên bất thường thì đổi sang máy khác.
- Che bàn phím bằng tay kia khi nhập mã, đứng sát máy, không đọc mã thành tiếng, không đưa thẻ hay nói mã cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên.
- Đọc dòng mệnh giá trên màn hình để chọn số tiền máy trả được, đỡ phải làm lại.
- Lấy thẻ và lấy tiền ngay, đếm lại trong buồng máy chứ không đếm giữa đường.
- Máy nuốt thẻ hoặc trừ tiền mà không nhả tiền: ghi lại địa điểm, giờ, số máy nếu có, rồi gọi số hỗ trợ in ở mặt sau thẻ hoặc đến quầy ngân hàng để báo.
- Quên mã thì dừng trước khi nhập sai quá số lần cho phép, liên hệ ngân hàng để cấp lại thay vì đoán tiếp.
- Ưu tiên máy đặt ở nơi sáng, có người qua lại, nhất là khi rút tiền buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Máy rút tiền nuốt thẻ thì phải làm sao?
Bình tĩnh, đừng cố cạy khe thẻ. Ghi lại địa điểm, thời gian và mã máy nếu có dán trên thân máy, rồi gọi tổng đài hỗ trợ của ngân hàng phát hành thẻ, số thường in ở mặt sau thẻ. Ngân hàng sẽ hướng dẫn nhận lại thẻ hoặc khoá thẻ, cấp thẻ mới.
Tài khoản bị trừ tiền mà máy không nhả tiền thì xử lý thế nào?
Giữ lại biên lai hoặc chụp màn hình tin nhắn báo trừ tiền, ghi giờ và địa điểm máy, rồi báo ngay cho ngân hàng để yêu cầu tra soát. Giao dịch lỗi kiểu này thường được kiểm tra và hoàn lại theo quy trình của ngân hàng, thời gian tuỳ từng nơi.
Quên mã PIN thẻ ngân hàng phải làm gì?
Đừng thử đoán nhiều lần vì thẻ có thể bị tạm khoá sau vài lần nhập sai liên tiếp. Nhiều ngân hàng cho đặt lại mã qua ứng dụng ngân hàng trên điện thoại, số khác yêu cầu ra quầy kèm giấy tờ tùy thân. Hỏi tổng đài của ngân hàng mình để biết cách đúng.
Rút tiền ở máy khác ngân hàng có mất phí không?
Thường có thể phát sinh phí, mức phí và điều kiện miễn phí khác nhau theo từng ngân hàng và từng loại thẻ. Cách chắc nhất là xem biểu phí trên trang của ngân hàng phát hành thẻ hoặc hỏi tổng đài, vì biểu phí có thể thay đổi theo thời gian.
Vì sao máy rút tiền không cho rút số tiền lẻ?
Máy chỉ trả được bằng những tờ tiền đang nạp trong máy. Nếu máy chỉ có tờ mệnh giá lớn, số tiền bạn chọn phải chia hết cho mệnh giá đó. Màn hình đầu tiên của nhiều máy có ghi mệnh giá đang có, đọc dòng đó trước khi nhập số.
Đưa ông bà đi rút tiền lần đầu cần dặn gì?
Đi cùng một hai lần đầu, để ông bà tự bấm mã còn mình chỉ đọc chữ trên màn hình. Dặn kỹ không đưa thẻ, không đọc mã cho người lạ dù người đó tỏ ra tốt bụng, và chọn máy ở nơi sáng, có bảo vệ. Ghi số tổng đài ngân hàng vào điện thoại cho ông bà.
