Ngồi vào ghế lái ô tô lần đầu, ai cũng thấy chiếc xe to hơn mình tưởng, bàn đạp nhiều hơn mình tưởng, và đôi chân vụng hơn mình tưởng. Người đi xe máy mười năm vẫn có thể nhầm phanh với côn, vẫn có thể cho xe giật lên một cái làm thầy dạy lái bám chặt tay vịn.
Các mẩu chuyện dưới đây đều diễn ra trên sân tập và đường tập có thầy ngồi bên cạnh — nơi làm sai là chuyện bình thường, và chiếc cọc tiêu nhựa là nạn nhân duy nhất. Cuối bài có phần “chuyện thật đằng sau” với những điều người học lái lâu năm muốn nói với người mới ngay từ buổi đầu.
Chỉnh ghế, chỉnh gương trước khi xe lăn bánh
Ghế lùi tận cùng
Khánh mở cửa xe tập, ngồi vào, thấy ghế chật, kéo cần cho ghế trượt về sau. Ghế trượt một mạch tới tận cùng. Khánh duỗi chân tìm bàn đạp, chỉ chạm được bằng đầu ngón. Thầy nhìn, không nói gì, chỉ bảo: “Em thử đạp hết côn xem”. Khánh duỗi tới mức người tụt xuống, mắt chỉ còn nhìn được nửa kính trước. Thầy cười, chỉ cách chỉnh: ngồi sát lưng ghế, đạp hết côn mà đầu gối vẫn còn hơi gập, tay đặt lên vô lăng khuỷu hơi cong. Khánh chỉnh xong, ngồi thẳng, lần đầu tiên thấy rõ cả sân tập phía trước.
Gương chiếu hậu để soi gì
Thầy bảo chỉnh gương chiếu hậu trong xe. Hằng chỉnh rất cẩn thận, nghiêng trái nghiêng phải, cuối cùng gương dừng ở góc vừa đủ soi rõ mái tóc mới cắt. Thầy liếc vào gương, chỉ thấy tóc của Hằng, hỏi: “Em định lùi xe bằng tóc à?”. Hằng đỏ mặt, chỉnh lại cho gương nhìn trọn cửa kính sau. Hai gương bên cũng chỉnh lại, sao cho thấy một chút thân xe và phần lớn là đường. Hằng bảo từ hôm đó, mỗi lần soi gương chiếu hậu là nhớ câu của thầy, và tự giác chỉnh lại trước khi nổ máy.
Buổi đầu thầy nào cũng dạy thứ tự ấy: ghế, gương, dây an toàn rồi mới nổ máy. Lặp lại cho thành thói quen, sau này đỡ quên.
Côn, phanh, ga: ba cái bàn đạp và hai bàn chân
Chân trái hay chân phải
Xe số sàn có ba bàn đạp. Thầy giải thích: chân trái lo côn, chân phải lo phanh và ga. Khánh gật đầu rất tự tin. Thầy bảo đạp phanh, Khánh đạp côn. Thầy bảo đạp côn, Khánh đạp cả côn lẫn phanh. Thầy bảo nhả phanh, Khánh nhả cả hai, xe khựng lại. Thầy bày cách nhớ: “Côn ở bên trái, chân trái lo; phanh với ga cùng một chân phải, không bao giờ đạp cùng lúc”. Khánh lẩm nhẩm câu đó suốt buổi, về nhà lẩm nhẩm tiếp lúc tắm. Buổi thứ hai, Khánh đạp đúng hết, và thầy khen một câu ngắn ngủn mà Khánh nhớ cả tuần.
Con ngựa non háu đá
Lần đầu nhả côn cho xe chạy, Hằng nhả nhanh quá, xe giật mạnh một cái rồi tắt máy. Nổ lại, nhả chậm hơn, xe giật nhẹ hơn rồi vẫn tắt máy. Lần thứ ba xe nhảy lên như ngựa non háu đá. Thầy đếm to: “Lần thứ mười một rồi đấy”. Hằng nản, thầy bảo: “Em nhả côn như nhả dây diều, chậm, cảm thấy xe rung nhẹ thì giữ chân ở đó”. Lần thứ mười hai, xe lăn bánh êm ru. Hằng hét lên sung sướng, quên luôn đánh lái, thầy phải nhắc “rẽ, rẽ em ơi”.
Chết máy khi tập nhả côn là bình thường đến mức thầy dạy lái nào cũng có sẵn câu đếm số lần. Không ai học số sàn mà không qua giai đoạn này.
Tay lái và những cọc tiêu vô tội
Quay vô lăng như quay guồng nước
Gặp khúc cua đầu tiên trên sân, Khánh đánh lái hết cỡ, rồi đánh thêm, tay xoay vô lăng tít như quay guồng nước. Xe cua gắt quá, đầu xe chĩa thẳng vào bãi cỏ. Thầy bảo trả lái, Khánh lại trả quá, xe lượn sang bên kia. Cả đoạn đường thẳng sau đó xe chạy hình chữ S. Thầy bảo nhìn xa ra phía trước, đừng nhìn mũi xe, tay đánh lái từ từ. Khánh làm theo, xe đi thẳng hẳn. Khánh tự nhận xét: mắt nhìn đâu thì xe đi đó, mà mình nhìn mũi xe nên xe cứ loay hoay quanh chính nó.
Lời xin lỗi gửi cọc tiêu
Hằng tập đi qua hai hàng cọc tiêu nhựa màu cam. Xe đi qua cọc thứ nhất, cọc thứ hai, tới cọc thứ ba thì nghe “cộp” một tiếng nhỏ, cọc đổ nghiêng. Hằng phanh gấp, buột miệng: “Em xin lỗi ạ”. Thầy hỏi xin lỗi ai. Hằng chỉ cái cọc. Cả xe cười. Thầy xuống dựng cọc lên, bảo cọc nhựa này đổ cả trăm lần một ngày, nó quen rồi. Rồi thầy chỉ cách căn khoảng cách qua gương bên. Lần sau đi qua, Hằng không đụng cọc nào, nhưng vẫn nhìn từng cái cọc với ánh mắt áy náy.
Cọc tiêu trên sân tập tồn tại để bị đụng phải. Đụng ở đây, sửa ở đây, ra đường mới không phải đụng thứ gì cả.
Bài lùi chuồng và mốc của thầy
Nhìn gương nào trước
Bài lùi xe vào chuồng là bài Khánh sợ nhất. Lùi xe, nhìn gương trái thì quên gương phải, nhìn gương phải thì xe đã lệch bên trái. Khánh quay đầu ra sau nhìn qua kính, rồi lại quay lên nhìn gương, cổ quay như cái quạt bàn. Thầy bảo dừng lại, giải thích: lùi chậm thôi, xe đi chậm thì có thời gian nhìn. Khánh lùi chậm tới mức thầy phải nói “em đi nhanh hơn ốc sên một chút cũng được”. Nhưng lần đó xe vào chuồng gọn gàng, Khánh mừng tới mức quên kéo phanh tay, thầy kéo hộ.
Cây hoa giấy làm mốc
Thầy dạy Hằng lấy mốc: khi thấy góc cọc chuồng hiện ra ở một vị trí trong gương thì bắt đầu đánh lái. Hằng không nhớ được mốc trong gương, tự đặt mốc riêng: lùi tới khi thấy cây hoa giấy bên rào ngang cửa sổ thì đánh lái. Cách ấy chạy ngon lành suốt ba buổi. Buổi thứ tư, sân tập tỉa bớt cây hoa giấy, mốc của Hằng biến mất. Hằng lùi xe mà mắt tìm cây hoa, xe đi lạc khỏi chuồng. Thầy cười, bảo mốc phải lấy trên xe và trên chuồng, vì cây thì có thể bị cắt, còn xe thì luôn đi theo mình.
Câu chốt của mục này là câu thầy nào cũng nói: lùi chậm, nhìn đủ gương, mốc lấy theo xe và vạch, không lấy theo thứ ngoài sân.
Lên dốc, dừng xe và cái phanh tay
Con dốc thấp mà tim đập to
Con dốc tập trên sân không cao, nhìn từ xa như một cái gò nhỏ. Khánh lái lên, dừng đúng vạch, rồi tới lúc khởi hành lại thì quên mất thứ tự. Xe trôi lùi một chút, Khánh hoảng, đạp mạnh phanh, xe dừng lại cùng tiếng tim đập thình thịch trong lồng ngực. Thầy điềm tĩnh nhắc lại: kéo phanh tay giữ xe, nhả côn tới khi xe rung, thêm chút ga, rồi mới hạ phanh tay. Lần thứ hai Khánh làm đúng, xe nhích lên dốc từ từ. Khánh bảo con dốc này thấp mà cảm giác như leo núi.
Phanh tay kéo hay bấm
Hằng học quen chiếc xe tập có cần phanh tay kéo lên. Buổi sau, sân tập đổi cho Hằng một chiếc xe khác, chỗ cần phanh tay chỉ có một cái nút nhỏ. Hằng tìm cần phanh tay khắp nơi, sờ dưới ghế, sờ cạnh cửa. Thầy chỉ cái nút, bảo xe đời mới nhiều chiếc dùng phanh tay điện tử, bấm hoặc kéo nút là xong. Hằng nhìn cái nút bé xíu, thấy nó kém oai hơn cái cần cũ nhiều. Nhưng từ đó Hằng có thói quen hay: lên xe nào cũng hỏi phanh tay ở đâu trước khi nổ máy.
Mỗi đời xe bố trí một kiểu. Hỏi trước khi lái chưa bao giờ là thừa, nhất là với chiếc xe mình chưa ngồi lần nào.
Ra đường tập với thầy ngồi bên cạnh
Chân thầy nhanh hơn chân mình
Buổi đầu ra đường tập có xe khác chạy, Khánh căng như dây đàn. Một chiếc xe đạp từ ngõ nhỏ đi ra, Khánh chưa kịp nghĩ thì xe đã chậm lại êm ru. Khánh nhìn xuống, chân mình còn chưa kịp rời chân ga. Hoá ra thầy đã đạp phanh phụ phía ghế bên. Thầy bảo bình thường thôi, xe tập có phanh phụ là để thầy làm việc đó, còn việc của em là quan sát xa hơn một chút. Sau lần ấy Khánh nhìn xa hơn hẳn, và tập để mỗi buổi chân thầy phải làm việc ít đi.
Đèn xi nhan bật từ đầu buổi
Hằng bật xi nhan rẽ phải ở ngã ba đầu tiên, rẽ xong rồi quên tắt. Xe đi thẳng một quãng dài, đèn vẫn nháy tích tắc tích tắc. Thầy hỏi: “Em định rẽ vào đâu?”. Hằng ngơ ngác, rồi nghe thấy tiếng tích tắc, vội gạt tắt. Thầy giải thích, bật xi nhan mà không rẽ thì người đi sau sẽ hiểu sai ý mình, có khi còn nguy hiểm hơn không bật. Hằng gật gù. Từ đó cứ rẽ xong là liếc đồng hồ, nghe xem còn tiếng tích tắc không, và bảo tiếng ấy giống đồng hồ báo thức của người quên.
Đường tập có thầy bên cạnh là nơi học quan sát, xin đường, nhường đường. Tự lái ra đường thật thì chỉ khi đã có giấy phép lái xe đúng hạng.
Chuyện thật đằng sau: buổi đầu học lái cho đỡ run
Học lái ô tô vụng ở buổi đầu là chuyện ai cũng qua. Vài điều người đã học xong hay dặn người mới; còn chương trình học, thời lượng, sát hạch thì theo cơ sở đào tạo và quy định hiện hành:
- Học ở cơ sở đào tạo lái xe được cấp phép, tập trên xe tập lái có thầy và phanh phụ. Không tự cầm lái ra đường khi chưa có giấy phép lái xe.
- Giày đế mỏng, mũi kín, không dép lê để cảm nhận bàn đạp; quần áo gọn, thoải mái.
- Thứ tự trước khi nổ máy: chỉnh ghế, chỉnh ba gương, thắt dây an toàn, kiểm tra phanh tay và cần số.
- Nhả côn chậm, tìm điểm xe rung nhẹ rồi mới thêm ga; chết máy thì về số không, đạp phanh, nổ lại, đừng cuống.
- Nhìn xa phía trước chứ không nhìn mũi xe; đánh lái từ từ và trả lái sớm.
- Lùi xe thật chậm, nhìn đủ các gương; mốc lấy theo thân xe và vạch kẻ.
- Hỏi lại ngay khi chưa hiểu. Thầy dạy lái nghe câu “em chưa hiểu” mỗi ngày, đó không phải câu làm ai phiền.
Câu hỏi thường gặp
Học lái ô tô bao lâu thì quen tay?
Tùy người và tần suất tập. Nhiều người sau vài buổi đã quen nhả côn và đánh lái trên sân, còn các bài như lùi chuồng, lên dốc thường cần nhiều buổi hơn. Tập đều, mỗi buổi tập trung vào một hai bài, thường nhanh quen hơn tập dồn một lần.
Nên học lái số sàn hay số tự động?
Học số sàn giúp hiểu cách xe chuyển động và lái được cả hai loại xe, nhưng khó hơn lúc đầu. Số tự động dễ làm quen, hợp người chỉ định lái xe gia đình. Hạng bằng tương ứng và quy định cụ thể có thể thay đổi, nên hỏi cơ sở đào tạo trước khi đăng ký.
Bị run khi cầm lái lần đầu thì làm sao?
Run là phản ứng bình thường. Hít thở chậm, chỉnh ghế cho thoải mái, nhắc lại các bước trong đầu trước khi nổ máy, và đi thật chậm ở những buổi đầu. Nói với thầy rằng mình đang run, thầy sẽ cho tập lại bài dễ trước rồi mới lên bài khó.
Vì sao bài lùi chuồng khó với người mới?
Khi lùi, tay lái làm xe quay theo hướng có vẻ ngược với cảm giác, mắt lại phải nhìn qua gương thay vì nhìn thẳng. Lùi thật chậm, nhìn đủ hai gương bên và lấy mốc theo thân xe, cọc chuồng, vạch kẻ là cách thầy dạy lái hay khuyên nhất.
Đi học lái nên mang giày gì?
Giày thể thao hoặc giày đế mỏng, mũi kín, ôm chân là lựa chọn dễ chịu. Không nên đi dép lê, guốc, giày cao gót hay giày đế quá dày vì khó cảm nhận bàn đạp và dễ trượt chân giữa phanh với ga.
Người lớn tuổi mới học lái có muộn không?
Không có tuổi nào quá muộn để học, miễn là đủ điều kiện sức khoẻ theo quy định. Người lớn tuổi thường học chậm hơn một chút nhưng cẩn thận hơn. Chọn thầy kiên nhẫn, tập đều đặn và đừng so tốc độ học của mình với người khác.
