Người nuôi mèo không cần cài báo thức. Đúng năm giờ sáng, có khi sớm hơn, một bàn chân mềm sẽ đặt lên má, một cái mũi ướt sẽ chạm vào mí mắt, hoặc một tiếng “meo” kéo dài sẽ vang lên ngay sát tai. Không có nút tắt, không có chế độ báo lại sau năm phút, và càng giả vờ ngủ thì tiếng báo thức càng to.
Dưới đây là những mẩu chuyện tự viết về những con mèo coi việc đánh thức chủ là nhiệm vụ mỗi ngày, nhân vật là tên giả định, còn giờ giấc thì người nuôi mèo nào cũng nhận ra. Cuối bài là phần “chuyện thật đằng sau”: vì sao mèo hay dậy vào lúc trời vừa hửng, và những thay đổi nhỏ giúp cả nhà ngủ thêm được một chút.
Những kiểu báo thức không cần cài
Báo thức kiểu dẫm
Con mèo Mướp nhà Tũn có cách gọi dậy rất có hệ thống. Năm giờ, Mướp nhảy lên giường, đi từ chân lên đầu, dẫm đúng vào bụng, ngực, rồi dừng lại ngồi trên vai. Nếu Tũn chưa mở mắt, Mướp đặt một chân lên má, ấn nhẹ, rồi ấn mạnh hơn. Tũn trùm chăn kín đầu. Mướp tìm thấy chỗ hở ở góc chăn, chui vào, dí mũi lạnh vào cổ. Năm giờ mười, Tũn ngồi dậy. Mướp kêu một tiếng ngắn, nhảy xuống, đi về phía bếp, đuôi dựng thẳng như cột cờ dẫn đường.
Báo thức kiểu hát
Mèo Su nhà chị Hoa không được vào phòng ngủ, vì chị đóng cửa. Su không vì thế mà bỏ nhiệm vụ. Năm giờ kém năm, Su ngồi ngoài cửa, bắt đầu kêu. Tiếng đầu ngắn, tiếng sau dài, tiếng thứ ba kéo dài như người ta luyện thanh. Chị Hoa nằm im, Su đổi giọng, kêu thành từng đoạn ngắt quãng, nghe rất giống ai đó đang gọi tên. Bảy phút sau, chị Hoa mở cửa. Su không vào phòng, chỉ quay lưng đi về phía bếp. Rõ ràng mục đích không phải vào phòng, mà là để người trong phòng đi ra.
Mèo hoạt động nhiều vào lúc chạng vạng và rạng sáng. Giờ đó với người là giữa giấc, còn với nhiều con mèo là đầu ngày làm việc.
Đầu giường là bãi thử nghiệm
Đồ trên đầu giường lần lượt rơi
Bin để trên kệ đầu giường một chiếc đồng hồ, một cốc nước, một lọ kem dưỡng và cái điện thoại. Năm giờ sáng, con mèo Mun nhảy lên kệ. Mun nhìn Bin, gạt chiếc đồng hồ xuống thảm. Bin không dậy. Mun gạt lọ kem. Bin vẫn nằm. Mun đặt chân lên cốc nước, nhìn Bin chờ đợi. Bin bật dậy cứu cốc nước ngay lập tức. Mun được việc, nhảy xuống đi về phía bếp. Kể từ bữa đó, kệ đầu giường của Bin chỉ còn đúng một thứ: chiếc đèn ngủ nặng hai ký mà Mun không đẩy nổi.
Kéo rèm cho trời sáng
Mèo Gạo nhà Na nghĩ ra một cách tinh tế hơn. Gạo chui vào sau tấm rèm cửa sổ, đi qua đi lại, đẩy rèm hở dần ra. Ánh sáng sớm hắt thẳng vào mặt Na. Na trở mình quay lưng lại. Gạo tiếp tục đẩy rèm ở cửa sổ bên kia. Na kéo gối che mặt. Gạo nhảy lên giường, ngồi lên chính chiếc gối. Na chịu thua. Mẹ Na nghe kể lại, bảo con mèo này hiểu rằng trời sáng thì người dậy, chỉ có điều nó quyết định giúp trời sáng sớm hơn một chút.
Mèo học rất nhanh thứ gì khiến chủ dậy. Một thứ có hiệu quả hôm nay sẽ được dùng lại vào sáng mai, có khi sớm hơn vài phút.
Cuộc đấu trí với chiếc bát rỗng
Hai giờ báo động giả
Anh Khoa có thói quen cho mèo Tiêu ăn sáng ngay sau khi bị gọi dậy, cho xong để ngủ tiếp. Ban đầu Tiêu gọi lúc sáu giờ. Được ăn, Tiêu ghi nhận. Hai tuần sau, Tiêu gọi lúc năm rưỡi. Được ăn tiếp. Một tháng sau, Tiêu gọi lúc năm giờ. Anh Khoa nhận ra mình đang huấn luyện mèo đánh thức mình sớm hơn mỗi ngày, mà người được huấn luyện nhiều nhất trong nhà lại là chính anh. Anh quyết định đổi cách, và những buổi sáng sau đó là cuộc thi ai kiên nhẫn hơn.
Bát còn hạt nhưng vẫn là bát rỗng
Chị Hoa đổ đầy hạt vào bát của mèo Sữa trước khi đi ngủ, nghĩ rằng sáng ra Sữa đói thì tự ăn. Năm giờ, Sữa vẫn gọi chị dậy. Chị ra bếp, bát vẫn còn hạt. Sữa nhìn bát, nhìn chị. Chị lắc nhẹ bát cho hạt xô lại. Sữa lập tức cúi xuống ăn ngon lành. Hoá ra trong mắt Sữa, bát chỉ được tính là có đồ ăn khi chính tay chủ mang ra lúc sáng. Chị Hoa kể chuyện cho bạn, bạn bảo mèo nhà bạn còn đòi chủ đứng xem trong lúc nó ăn.
Mèo đòi ăn sáng không chỉ vì đói; phần lớn là vì giờ ăn, việc chủ dậy và đồ ăn xuất hiện đã thành một chuỗi quen thuộc.
Ngày nghỉ cũng không ngoại lệ
Mèo không biết hôm nay là Chủ nhật
Cả tuần Na dậy lúc sáu giờ đi học. Chủ nhật Na định ngủ tới tám giờ. Đúng sáu giờ kém năm, mèo Bơ ngồi trên chăn, nhìn Na không chớp. Na thì thầm: “Hôm nay nghỉ”. Bơ không biết lịch, cũng không biết Chủ nhật là gì. Bơ chỉ biết đây là giờ Na hay dậy, và Na hôm nay đang làm sai. Bơ kêu một tiếng ngắn, như nhắc nhở. Na thở dài, dậy cho Bơ ăn, rồi quay lại giường. Bơ ăn xong cũng quay lại giường, nằm lên chân Na, ngủ ngon lành tới tám giờ.
Đổi giờ khi đi du lịch về
Nhà Tèo đi du lịch ba ngày, nhờ hàng xóm qua cho mèo ăn lúc bảy giờ sáng. Hàng xóm là người dậy muộn, nên Mướp được ăn muộn ba ngày liền. Nhà Tèo về, tưởng phen này được ngủ thêm. Sáng đầu tiên, Mướp vẫn gọi lúc năm giờ. Hoá ra ba ngày ấy Mướp vẫn dậy lúc năm giờ, ngồi chờ ở cửa, chỉ là không có ai để gọi. Hàng xóm sang chơi xác nhận: “Hôm nào mở cửa cũng thấy nó ngồi đó, mặt như trách mình đi muộn”.
Đồng hồ trong người mèo không nghỉ cuối tuần. Đó là lý do nhiều người nuôi mèo dậy đúng giờ cả những ngày không cần dậy.
Những thoả hiệp dễ thương
Phòng ngủ có chuông
Bin thử đủ cách rồi mới đi tới thoả hiệp: tối nào cũng chơi với Mun một lúc trước giờ ngủ, cho Mun vờn sợi dây lông, chạy nhảy cho đã, rồi cho ăn một bữa nhỏ. Mun ăn xong, liếm lông, ngủ một giấc dài. Sáng ra, Mun vẫn dậy sớm, nhưng không còn dẫm lên mặt Bin. Mun chỉ nằm ở cuối giường, rung nhẹ chiếc chuông nhỏ đeo trên cổ mỗi khi trở mình. Bin bảo đó không còn là báo thức, chỉ là nhạc nền cho giấc ngủ thêm.
Ông nội dậy sớm sẵn
Nhà Tũn có ông nội quen dậy lúc năm giờ để tập thể dục. Từ khi phát hiện điều này, mèo Mướp thôi gọi Tũn, chuyển hẳn sang đi theo ông. Năm giờ, ông ra sân tập, Mướp ngồi cạnh nhìn. Ông vào bếp pha trà, Mướp ngồi cạnh bát của mình. Ông cho Mướp ăn, hai ông cháu, à, một ông một mèo, ngồi uống trà và ăn hạt trong im lặng. Tũn ngủ tới sáu rưỡi, thấy đây là cách chia việc hợp lý nhất mà nhà mình từng nghĩ ra.
Nhiều nhà giải quyết chuyện mèo gọi sớm không phải bằng cách thắng con mèo, mà bằng cách đổi lịch sao cho mèo và người cùng đỡ khổ.
Người dậy sớm hơn mèo
Kế hoạch dậy trước một bước
Tèo quyết định chơi khăm lại con mèo Bơ: đặt báo thức lúc năm giờ kém mười, dậy trước, ngồi sẵn trên giường chờ. Năm giờ, Bơ đẩy cửa bước vào, thấy Tèo đã ngồi dậy, khựng lại một chút như diễn viên quên lời. Tèo đắc thắng. Sáng hôm sau, Tèo vẫn đặt báo thức lúc năm giờ kém mười, nhưng lúc bốn giờ bốn mươi đã thấy Bơ ngồi trên ngực. Tèo dậy sớm hơn, Bơ cũng dậy sớm hơn. Tới ngày thứ tư, Tèo tắt báo thức, xin hàng, và nhận ra cuộc đua này chỉ có một người thua, người còn lại vẫn ngủ trưa được cả buổi chiều.
Ngày cần dậy thì mèo ngủ say
Chị Hoa có hôm phải ra sân bay sớm, đặt báo thức lúc bốn giờ. Chị dậy, bật đèn, đi lại lục đục, pha cốc nước. Mèo Su nằm cuộn tròn trên ghế, mở một mắt nhìn chị, rồi nhắm lại ngủ tiếp, không thèm dậy, không thèm đòi ăn. Chị Hoa đứng nhìn Su, không biết nên vui hay nên tức. Hoá ra Su không gọi chị dậy để chị khỏi trễ giờ. Su gọi chị dậy vào đúng giờ Su muốn, và bốn giờ sáng thì không phải giờ của Su.
Mèo không biết lịch của người, chỉ biết lịch của mình. Ai chạy theo lịch mèo cũng sẽ luôn chậm hơn nó một bước.
Chuyện thật đằng sau: vì sao mèo hay dậy lúc trời vừa hửng, và làm gì để ngủ thêm được
Mèo hoạt động nhiều vào lúc chạng vạng và rạng sáng. Đây là đặc điểm được nói tới nhiều khi bàn về tập tính mèo: nhiều con hoạt bát nhất vào đầu buổi sáng và chiều tối. Mèo nhà lại sống theo nhịp của người, nên giờ cho ăn, giờ chủ dậy cũng in vào thói quen của nó. Hai thứ cộng lại thành tiếng gọi lúc năm giờ.
Đáp ứng lúc bị gọi tức là dạy mèo gọi tiếp. Dậy cho ăn ngay khi bị dẫm lên mặt thì mèo học rằng dẫm lên mặt có tác dụng. Muốn đổi thì phải kiên nhẫn: không dậy cho ăn vào lúc bị đánh thức, cho ăn sau khi đã dậy hẳn và làm vài việc khác. Vài ngày đầu mèo có thể gọi to hơn trước khi chịu thôi.
Chơi một phiên trước giờ ngủ, rồi một bữa nhỏ. Cho mèo đuổi, vồ một lúc vào buổi tối, kết thúc bằng một bữa nhỏ trong khẩu phần ngày, giống chuỗi săn – ăn – nghỉ. Nhiều người nuôi thấy mèo ngủ sâu hơn sau đó.
Tách đồ ăn khỏi việc chủ thức dậy. Một số nhà dùng máy cho ăn hẹn giờ đặt vào một giờ cố định buổi sáng, để mèo chờ máy chứ không chờ người. Đồ ăn đựng trong đồ chơi phải khều mới ra cũng giúp mèo bận rộn một lúc.
Dọn kệ đầu giường, kéo rèm dày. Không còn đồ để gạt thì bớt một chiêu. Rèm cản sáng giúp phòng tối lâu hơn, mèo và người đều ít bị đánh thức bởi ánh sáng sớm.
Mèo già bỗng kêu nhiều về đêm thì nên đi khám. Kêu nhiều bất thường, đi lại không yên vào ban đêm ở mèo lớn tuổi có thể có nguyên nhân sức khoẻ cần bác sĩ thú y kiểm tra, đặc biệt nếu kèm ăn nhiều mà gầy đi, uống nhiều nước hay có vẻ lú lẫn.
Câu hỏi thường gặp
Mèo gọi dậy sớm có phải vì đói không?
Có thể, nhưng thường không chỉ vì đói. Mèo nhớ giờ ăn, nhớ chuỗi việc buổi sáng của chủ, và học được rằng gọi thì có người dậy. Bát còn hạt mà mèo vẫn gọi là dấu hiệu nó muốn cả việc chủ xuất hiện chứ không riêng gì đồ ăn.
Có nên đóng cửa phòng ngủ để mèo không vào không?
Đóng cửa giúp tránh bị dẫm lên mặt, nhưng nhiều con mèo sẽ cào cửa và kêu ngoài cửa. Nếu chọn cách này, cần kiên nhẫn không mở cửa lúc mèo đang kêu, và cho mèo một chỗ ngủ dễ chịu bên ngoài kèm đồ chơi.
Bao lâu thì mèo bỏ thói quen gọi chủ dậy sớm?
Không có con số chung. Nếu cả nhà kiên định không đáp ứng tiếng gọi lúc sáng sớm và đồng thời chơi, cho ăn hợp lý vào buổi tối, nhiều con thay đổi sau vài tuần. Giai đoạn đầu thường có vài buổi sáng mèo gọi to hơn trước.
Mèo con có hay quậy buổi sáng hơn mèo lớn không?
Mèo con và mèo trẻ thường nhiều năng lượng, chạy nhảy dữ dội vào sáng sớm và tối muộn. Cho chúng chơi đủ trong ngày, có chỗ leo trèo và đồ chơi tự chơi giúp bớt những màn chạy quanh giường lúc rạng sáng.
Mèo kêu suốt đêm có đáng lo không?
Nếu đó là thay đổi mới, hoặc mèo đã lớn tuổi, kèm ăn uống thay đổi, gầy đi, đi vệ sinh ngoài khay hay có vẻ bối rối, nên đưa mèo đi khám bác sĩ thú y. Mèo chưa triệt sản đến mùa động dục cũng hay kêu nhiều vào ban đêm.
Có nên cho mèo ngủ chung giường với chủ không?
Tuỳ mỗi nhà. Nhiều người thích, nhưng mèo trên giường dễ đánh thức chủ hơn. Người bị dị ứng hoặc ngủ không sâu nên cho mèo một ổ riêng gần giường. Dù chọn cách nào, giữ cho mèo được tẩy giun, phòng ve rận đều đặn theo lời bác sĩ thú y.
